ಖದಿರ

ಖದಿರ
Conservation status
Least Concern (IUCN 3.1)
Scientific classification
Missing taxonomy template (fix):	Senegalia
Species:	Template:Taxonomy/SenegaliaS. catechu
Binomial name
Template:Taxonomy/SenegaliaSenegalia catechu (L.f.) P.J.H.Hurter & Mabb.
Varieties
Senegalia catechu var. catechu (L.f.) P.J.H.Hurter & Mabb. Senegalia catechu var. sundra (L.f.) Willd.
Range of Senegalia catechu
Synonyms
Acacia catechu (L.) Willd., Oliv. Acacia catechu (L.f.) Willd. var. catechuoides (Roxb.)Prain Acacia catechuoides (Roxb.) Benth. Acacia sundra (Roxb.) Bedd. Acacia wallichiana DC. Mimosa catechu L.f. Mimosa catechuoides Roxb.

Catechu

ಖದಿರ ಅಥವಾ ಕಗ್ಗಲಿ ಒಂಜಿ ಮರ್ದ್ದ ದೈ. ಉಂದು ಖದೀರಾ ಬೊಕ್ಕ ಕಚ್ಮರ ಪನ್ಪಿ ವಾಣಿಜ್ಯ ಪುದರ್‌ಡ್‌ಲಾ ತೆರಿದ್ ಬರ್ಪುಂಡು. ತಮಿಳ್‍ಡ್ ಕರಂಗಳಿ ಪನ್ಪೆರ್. ಭಾರತೊಡು ಮೂಜಿ ಬಗೆತ ಖದಿರ ಉಂಡು ಅವು: ಕ್ಯಾಟೆಚು, ವರ್. ಕ್ಯಾಟೆಚುಯಿಡ್ಸ್ ಬೊಕ್ಕ ವರ್. 'ಅಕೇಶಿಯ' ಪನ್ಪಿನ ಸಾಮಾನ್ಯ ಪುದರ್ ಗ್ರೀಕ್ ಭಾಷೆದ 'ಅಕಿಸ್' ಪನ್ಪಿನ ಶಬ್ದೊಡ್ದ್ ಬತ್ತ್ ಂಡ್. ‘ಅಕಿಸ್’ ಪಂಡ ಪಾಯಿಂಟ್ ಅತ್ತ್ಂಡ ಬಾರ್ಬ್ ಪನ್ಪಿನ ಅರ್ಥ.

ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಪುದರ್

ಅಕೇಶಿಯಾ ಕ್ಯಾಟೆಚು ಪಂಡ ಜಾತಿದ ಒಂಜಿ ಮರ, ಉಂದು ಲೆಗುಮಿನೋಸೆ ಕುಟುಂಬೊದ ಮಿಮೋಸಿ ಉಪಕುಟುಂಬೊಗು ಸೇರ್ದುಂಡು. ಕಚ್ಮರ ಪನ್ಪಿನ ವಾಣಿಜ್ಯ ಪುದರ್‌ಡ್‌ಲಾ ಉಂಡು. ತಮಿಳುಡು ಕರಂಗಳಿ ಪನ್ಪೆರ್. ಇಂದೆನ್ ಖದಿರ ಪಂಡ್ದ್ ಲಾ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್.

ಗುಣನಡತೆಲು

ಉಂದು ೫೦ ಅಡಿ ಎತ್ತರೊಗು ಮುಟ್ಟ ಬುಲೆಪುನ ಮರ. ಉಂದು ಮಸ್ತ್ ಒದ್ದೆ ಆಯಿನ ಜಾಗೆಲೆನ್ ಬುಡ್ದು ಬೇತೆ ಬೇತೆ ರೀತಿದ ಮಣ್ಣ್ ಡ್ ತೋಟೊಲೆಡ್ ಬುಳೆಪುಂಡು. ಗಿಡ ಬಿಸಿಲುಡು ಎಡ್ಡೆ ಬುಲೆಪುಂಡು. ಮರ ಮಧ್ಯಮ ಗಾತ್ರದ. ಶಾಖೆಲೆಡ್ ವಕ್ರವಾದ್, ತೀಕ್ಷ್ಣವಾದ್ ಮುಳ್ಳುಲು ಉಪ್ಪುಂಡು. ತೊಗಟೆ ಬೂದು-ಕಪ್ಪು, ಮಂದ ಉಪ್ಪುಂಡು. ಆರೆಗಾಲಡ್ ಇರೆಕುಲು ಬೂರುಂಡು. ಮೇ ಸುಮಾರ್ ಒಂಜಿ ಪೊಸ ಚಿಗುರು ಬರ್ಪುಂಡು, ಅಯಿಟ್ ಒಂಜಿ ಬೊಲ್ದು ಪುಷ್ಪಗುಚ್ಛ ಉಪ್ಪುಂಡು. ಫಲವಸ್ತುಲು ಡಿಸೆಂಬರ್ ಡ್ ಪಕ್ವ ಆಪುಂಡು. ಕಡ್ತ್ ನಗ, ಅವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ಕುಡ ಮೊಳಕೆ ಬರ್ಪುಂಡು. ಮೂಲೊಲು ತೋಜುಂಡು. ಮುಳ್ಳುಲು ತೊಗಟೆನ್ ತಳೊಟು ಕಡ್ತ್ ದ್ ಮಸ್ತ್ ಸಸ್ಯೊಲೆನ್ ನಾಶ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಜಲಮೂಲದ ನದಿ ತಳೊಲೆಡ್ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿ ವಿಶೇಷವಾಯಿನವು. ಬೀಜ ಬಿತ್ತ್ದ್ ಲಾ ಮರ ಬುಳೆಪಾವೊಲಿ.

ಲಕ್ಷಣಲು

ಅಕೇಶಿಯಾ ಕ್ಯಾಟೆಚು ಪಂಡ ಎಲ್ಯ ಬೊಕ್ಕ ಮಧ್ಯಮ ಗಾತ್ರದ, ಮುಳ್ಳುದ ಮರ 15 ಮೀ ಎತ್ತರ ಮುಟ್ಟ ಉಪ್ಪುಂಡು. ತೊಗಟೆ ಬೂದು ಅತ್ತಂಡ ಬೂದು-ಕಂದು ಬಣ್ಣೊಡು, ಉದ್ದದ ಪಟ್ಟಿಲೆಡ್ ಅತ್ತಂಡ ಕೆಲವೊಂಜಿ ಸರ್ತಿ ಇನ್ವೊಲ್ಕ್ರಲ್ ಡ್ ಎಕ್ಸ್ ಫೋಲಿಯೇಟ್ ಆಪುಂಡು. ಕಾಯಿ ಚಿಕ್ಕ ಆಂಡ ಗ್ಲಾಬ್ರಸ್. ಎಲೆ-ರಾಚಿಸ್ 9-30 ಜೋಡಿ ಪಿನ್ನೆ ಬೊಕ್ಕ ಗ್ರಂಥಿಲೆನೊಟ್ಟುಗು ಬಿಪಿನ್ನೇಟ್ ಆದ್ ಸಂಯುಕ್ತವಾದುಂಡು; ಎಲೆಕುಲು 16-50 ಜೋಡಿ, ಉದ್ದ-ರೇಖೀಯ, 2-6 ಮಿಮೀ ಉದ್ದ, ಗ್ಲಾಬ್ರಸ್. ಮಂಜಲ್.

ಅಕ್ಷೀಯ ಪ್ಯಾನಿಕಲ್ಸ್ ಡ್ ಪುಷ್ಪೊಲು 5-10 ಸೆಂ.ಮೀ. ಉದ್ದ, ಪಂಚಮರಸ್, ಬಿಳುಪುಡ್ದ್ ಬಿಳುಪು ಬಣ್ಣೊಗು ಉಪ್ಪುಂಡು. ಒಂಜಿ ಕ್ಯಾಂಪನುಲೇಟ್ ಕ್ಯಾಲಿಕ್ಸ್, 1-1.5 ಮಿಮೀ ಉದ್ದ, ಬೊಕ್ಕ ಒಂಜಿ ಕೊರೊಲ್ಲಾ 2.5-3 ಮಿಮೀ ಉದ್ದ ಉಪ್ಪುಂಡು. ಪುಷ್ಪಕಂಠೊಲು ಅಸಂಖ್ಯಾತ, ಹಳದಿ ಅತ್ತಂದೆ ಹಳದಿ-ಬಿಳುಪುದ ತಂತುಲು.

ಫಲವಸ್ತುಲು ೫-೮.೫ ಸೆಂ.ಮೀ ಉದ್ದ ಉಪ್ಪುಂಡು. ಕಾಯಿಲು 1–1.5 ಸೆಂ.ಮೀ ಉದ್ದ, ಚಪ್ಪಟೆ ಬೊಕ್ಕ ಎರಡೂ ತುದಿಟ್ ಮುಳ್ಳು, ಮಿಂಚಿನ, ಕಂದು ಬಣ್ಣೊಡು, ಎದುರು ಜೋಡಿಡ್ 3–10 ಬೀಜೊಲು ಉಪ್ಪುಂಡು; ಬೀಜೊಲು ಅಗಲವಾದ್ ಅಂಡಾಕಾರೊಡು ಉಪ್ಪುಂಡು. ಬಿಸಿ ಋತು ಒಂಜಿ ಕಾಲೊಗು ಎಲೆ ಇಜ್ಜಂದಿನವು. ಉತ್ತರ ಭಾರತೊಡು ಸುಮಾರ್ ಫೆಬ್ರವರಿಡ್ ಇರೆಕುಲು ಬೂರುಂಡು, ಅಕೇರಿಗ್ ಪೊಸ ಇರೆಕುಲು ತೋಜುಂಡು. ಏಪ್ರಿಲ್ ಅತ್ತ್ಂಡ ಮೇಡ್. ಪೊಸ ಇರೆತ ಒಟ್ಟುಗು ಒಂಜೇ ಸಮಯೊಡು ಪೂಕುಲು ತೋಜುಂಡು. ಜುಲೈ ಅತ್ತ್ಂಡ ಆಗಸ್ಟ್ ಡ್ದ್ ಮರಕುಲು ಪುಷ್ಪೊಲೆನ್ ಬುಲೆಪಾವುಂಡು. ಅಕ್ಟೋಬರ್ ಮುಟ್ಟ, ಅವು ಪೂರ್ತಿ ಗಾತ್ರೊಗು ಬತ್ತ್ದ್ ಪಚ್ಚೆ ಬಣ್ಣೊಡ್ದ್ ಕೆಂಪು-ಪಚ್ಚೆ ಬಣ್ಣೊಗು ಬದಲಾಪುಂಡು, ಬೊಕ್ಕ ಕಂದು ಬಣ್ಣೊಗು ಬದಲಾಪುಂಡು; ಅವು ಕೊನೊಟು ಪಕ್ವ ಆಯೆರೆ ಸುರು ಆಪುಂಡು.

ಉಪಯೋಗೊಲು

ಅಯಿಡ್ದ್ ದೆತೊನುನ ಮುಖ್ಯ ಉತ್ಪನ್ನ ಪಂಡ ಕ್ಯಾಟೆಚು, ಉಂದೆನ್ ಬಚ್ಚಿರೆ ಬಜ್ಜೈದೊಟ್ತುಗ್ ಬಳಕೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಐತ ಮರ ಬಾರಿ ಗಟ್ಟಿ ಆದುಪ್ಪುನೆರ್ದಾತ್ರ ನಲಿಕೆ, ದೋಣಿದ ಕಟ್ಟೆ, ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರೊಲೆನ ಕೈತಲ್ ಮಲ್ಪೆರೆ ಉಪಯುಕ್ತ ಆಪುಂಡು. ಆಹಾರ ಬೊಕ್ಕ ಪಾನೀಯೊಲೆಡ್, ಕ್ಯಾಟೆಚುನ್ ರುಚಿ ಕೊರ್ಪಿನ ಏಜೆಂಟ್ ಆದ್ ಬಳಕೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಉಂದು ಉರಿಯೂತನ್ ಕಮ್ಮಿ ಮಲ್ಪುಂಡು ಬೊಕ್ಕ ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಾನ್ ಕೊಲೆ ಮಲ್ಪುಂಡು. ಇರೆತ ಬೊಟ್ಟು ಬೊಕ್ಕ ಉಲಯಿದ ಮರನ್ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಮರ್ದ್‌ಡ್ ಗಳಸುವೆರ್. ಉಂದೆನ್ ಆಯುರ್ವೇದೊಡುಲಾ ಬಳಕೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್.

ಮರ್ದ್‍ದ ಗುಣ

ಸೆನೆಗಾಲಿಯಾ ಕ್ಯಾಟೆಚು ಪುಷ್ಪೊಲು ಬೊಕ್ಕ ಉಲಾಯಿದ ಮರನ್ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಔಷಧೊಡು ಬಳಕೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್.ಉಂದೆನ್ ಆಯುರ್ವೇದೊಡುಲಾ ಬಳಕೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್.