ಚಂಡೀಗಢ
 | ಈ ಲೇಕನೊ ಅತ್ತ್ಂಡ ಲೇಕನೊದ ವಿಬಾಗೊ ವಿಸ್ತರಣೆ ಅತ್ತ್ಂಡ ಮಹತ್ವೊದ ಬದಲಾವಣೆತ ನಡುಟ್ ಉಂಡು. ಈರ್ಲಾ ಲೇಕನೊದ ಸಂಪಾದನೆತ ಬುಲೆಚಿಲ್ಗ್ ಪಾಲ್ ದೆತೊನೊಲಿ. ಈ ಲೇಕನೊ ಅತ್ತಂಡ ವಿಬಾಗೊನು ಮಸ್ತ್ ದಿನೊ ಸಂಪಾದನೆ ಮಲ್ತಿಜಿಂಡ, ಈ ಟೆಂಪ್ಲೇಟ್ನ್ ದೆಪ್ಪುಲೆ. ಈರ್ ಈ ಲೇಕನೊ ಅತ್ತಂಡ ಇಬಾಗೊನ್ ಸಕ್ರಿಯವಾದ್ ಸಂಪಾದನೆ ಮಲ್ತೊಂದು ಇತ್ತ್ಂಡ, ಈ ಟೆಂಪ್ಲೇಟ್ನ್ {{in use}}ಗ್ ಬದಲ್ಪೊಲಿ.
ಈ ಲೇಕನೊ ಅಕೇರಿದ ಸರ್ತಿ ಸಂಪೊಲಿತ್ನಾರ್ Mahaveer Indra (ಚರ್ಚೆ | ಕೊಡುಗೆಲು) 24 ದಿನೊ ದುಂಬು. (ಅಪ್ಡೇಟ್) |
ಚಂಡೀಗಢ ವಾಯುವ್ಯ ಭಾರತದ ಒಂಜಿ ನಗರ ಬೊಕ್ಕ ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶ. ಉಂದು ಪಂಜಾಬ್ ಬೊಕ್ಕ ಹರ್ಯಾಣ- ರಡ್ಡ್ ರಾಜ್ಯೊಲೆಗ್ ರಾಜಧಾನಿ ಆದ್ ಉಂಡು. ಹಿಮಾಲಯದ ಶಿವಾಲಿಕ್ ಬೆಟ್ಟೊಲೆದ ಮುದೆಲ್ಡ್ ಉಂಡು. ಚಂಡೀಗಢತ್ತ ಮೂಡಾಯಿಡ್ ಹರಿಯಾಣ ರಾಜ್ಯ ಉಂಡು. ಒರಿದಿನ ಮೂಜಿ ದಿಕ್ಕ್ಡ್ ಪಂಜಾಬ್ ರಾಜ್ಯೊದ ಗಡಿ ಉಂಡು. ಉಂದು ನವದೆಹಲಿದ ವಾಯುವ್ಯೊಗು 260 ಕಿ.ಮೀ , ಅಮೃತಸರದ ಆಗ್ನೇಯೊಗು 229 ಕಿ.ಮೀ, ಬೊಕ್ಕ ಶಿಮ್ಲಾದ ನೈರುತ್ಯೊಗು 104 ಕಿ.ಮೀ ದೂರೊಡು ಉಂಡು.
ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಬತ್ತಿಬೊಕ್ಕ ಭಾರತೊಡು ಸುರುಕು ಯೋಜನೆ ಮಲ್ತ್ ಕಟ್ಟಿನ ನಗರೊಲೆಡ್ ಚಂಡೀಗಢ ಒಂಜಿ. ನೆತ್ತ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ ಬೊಕ್ಕ ನಗರ ವಿನ್ಯಾಸೊಗು ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟೊಡು ಪುಗರ್ತೆ ಪಡೆದ್ಂಡ್. ಈ ನಗರದ ಮಾಸ್ಟರ್ ಪ್ಲಾನ್ನ್ ಲೆ ಕಾರ್ಬೂಸಿಯರ್ ಪನ್ಪಿನ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿ ತಯಾರ್ ಮಲ್ತೆರ್. ಮುಲ್ತ ಎಚ್ಚದ ಸರ್ಕಾರಿ ಕಟ್ಟೊಣೊಲೆನ್ ಬೊಕ್ಕ ಇಲ್ಲುಲೆನ್ ಲೆ ಕಾರ್ಬೂಸಿಯರ್ ಬೊಕ್ಕ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿಲಾಯಿನ ಜೇನ್ ಡ್ರೂ, ಮ್ಯಾಕ್ಸ್ವೆಲ್ ಫ್ರೈ ಮೊಕುಲ್ನ ಗುಂಪು ವಿನ್ಯಾಸ ಮಲ್ತ್ಂಡ್. ಲೆ ಕಾರ್ಬೂಸಿಯರ್ ನ ಜಾಗತಿಕ ಕಟ್ಟೊಣೊಲೆದ ಒಂಜಿ ಭಾಗವಾಯಿನ ಚಂಡೀಗಢದ ಕ್ಯಾಪಿಟಲ್ ಕಾಂಪ್ಲೆಕ್ಸ್ನ್, ಜುಲೈ 2016 ಡ್ ನಡತಿನ 40 ನೇ ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆ ಸಮ್ಮೇಳನೊಡು ಯುನೆಸ್ಕೋ 'ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆದ ತಾಣ' ಪಂದ್ ಘೋಷಣೆ ಮಲ್ತ್ಂಡ್.[೧]
ಪುದರ್
[ಸಂಪೊಲಿಪುಲೆ]ಚಂಡೀಗಢ ಪನ್ಪಿ ಪುದರ್ದ ಅರ್ಥ "ಚಂಡಿನ ಕೋಟೆ" ಪಂದ್. ಇಂದೆಟ್ ಚಂಡಿ ಬೊಕ್ಕ ಗಢ ಪನ್ಪಿ ರಡ್ಡ್ ಪದೊಕುಲು ಉಲ್ಲ. ಚಂಡಿ ಪಂಡ ಹಿಂದೂ ದೇವತೆ ಬೊಕ್ಕ ಗಢ ಪಂಡ ಕೋಟೆ ಅತ್ತಂಡ ಭದ್ರವಾಯಿನ ಜಾಗೆ ಪನ್ಪಿ ಅರ್ಥ ಉಂಡು. ಚಂಡಿ ದೇವಸ್ಥಾನ ಇತ್ತಿನ ಒಂಜಿ ಹಳ್ಳಿದ ಪುದರ್ಡ್ದ್ ಈ ಪುದರ್ನ್ ದೆತೊನ್ದೆರ್. ಈ ದೇವಸ್ಥಾನ ಇತ್ತೆಲಾ ನಗರದ ಪಿದಾಯಿಡ್, ಕೈತಲ್ದ ಹರಿಯಾಣದ ಪಂಚಕುಲ ಜಿಲ್ಲೆದ ಜಿಲ್ಲಾ ಕೇಂದ್ರೊಡು ಉಂಡು. ಇಡೆಗ್ ಚಂಡೀಗಢಡ್ದ್ ೧೫ ಕಿಲೋ ಮೀಟರ್ ದೂರ ಆಪುಂಡು.[೨]
ಹವಾಮಾನ
[ಸಂಪೊಲಿಪುಲೆ]ಚಂಡೀಗಢೊಡು ತೇವಾಂಶ ಉಪ್ಪುನ ಉಪೋಷ್ಣವಲಯದ ಹವಾಮಾನ ಉಂಡು. ಬಾರಿ ಬೆಚ್ಚದ ಅರೆಗಾಲ, ಹದ ಚಳಿ ಇಪ್ಪುನ ಚಳಿಗಾಲ, ನಂಬರೆ ಆವಂದಿನ ಬರ್ಸ, ಬೊಕ್ಕ ಮಲ್ಲ ಮಟ್ಟ್ದ ಉಷ್ಣಾಂಶದ ವ್ಯತ್ಯಾಸೊಲೆನ್ (−1 ಡ್ದ್ 45 °C ಅತ್ತಂಡ 30.2 ಡ್ದ್ 113.0 °F) ತೂವೊಲಿ. ಮುಲ್ತ ಸರಾಸರಿ ವಾರ್ಷಿಕ ಬರ್ಸ 1,038.4 ಮಿಲಿಮೀಟರ್ ಬರ್ಪುಂಡು. ಮೆಡಿಟರೇನಿಯನ್ ಸಮುದ್ರೊಡು ಪುಟ್ಟುನ ಪಶ್ಚಿಮದ ಅಡಚಣೆಲೆಡ್ದಾತ್ರ ಮುಲ್ಪ ಚಳಿಗಾಲೊಡುಲಾ ವರ ಬರ್ಸ ಬರ್ಪುಂಡು. ಈ ಪಶ್ಚಿಮದ ಅಡಚಣೆಲು ಎಚ್ಚಾದ್ ಡಿಸೆಂಬರ್ ನಡುಡ್ದ್ ಏಪ್ರಿಲ್ ಕಡೆ ಮುಟ್ಟ ಬರ್ಸನ್ ಕನಪುಂಡು. ಹವಾಮಾನ ಎಚ್ಚ ಚಳಿ ಆಂಡ (ಮಾರ್ಚ್-ಏಪ್ರಿಲ್ ತಿಂಗೊಲುಲೆಡ್), ಈ ಬರ್ಸದೊಟ್ಟುಗು ಜೋರ್ ಗಾಳಿ ಬೊಕ್ಕ ಆನೆಕಲ್ಲ್ ಬೂರುನಲಾ ಉಂಡು, ಉಂದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ಮುಲ್ತ ಬುಲೆಕ್ಲೆಗ್ ಬಾರಿ ನಷ್ಟ ಮಲ್ಪುಂಡು. ಚಳಿಗಾಲೊಡು ಹಿಮ ಬೂರುನ ಬಡಕಾಯಿಡ್ ಉಪ್ಪುನ ಹಿಮಾಲಯಡ್ದ್, ಚಳಿದ ವಾಯುವ್ಯ ಗಾಳಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ್ ಮುಲ್ತಡೆ ಬೀಸುಂಡು.[೩]
ಜನಸಂಖ್ಯಾ ಶಾಸ್ತ್ರ
[ಸಂಪೊಲಿಪುಲೆ]ಜನಸಂಖ್ಯೆ
[ಸಂಪೊಲಿಪುಲೆ]2011 ದ ಭಾರತದ ಜನಗಣತಿದ ಪ್ರಕಾರ, ಚಂಡೀಗಢೊಡು 1,055,450 ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಉಂಡು. ಪ್ರತಿ ಚದರ ಕಿಲೋಮೀಟರ್ಗ್ ಸುಮಾರ್ 9,252 (2001 ಡ್ 7,900 ಇತ್ತ್ಂಡ್) ಜನ ಉಲ್ಲೆರ್.[೪]
ಜನಸಂಖ್ಯೆಡ್ ಆಂಜೊವುಲು 55% ಬೊಕ್ಕ ಪೊಂಜೊವುಲು 45% ಉಲ್ಲೆರ್. ಲಿಂಗ ಅನುಪಾತದ ಪ್ರಕಾರ ಪ್ರತಿ 1,000 ಆಂಜೊವುಲು 818 ಪೊಂಜೊವುಲು ಉಲ್ಲೆರ್. ಜೋಕುಲೆನ ಲಿಂಗ ಅನುಪಾತ ಪ್ರತಿ ೧೦೦೦ ಆಂಜೊವುಲೆಗ್ 880 ಪೊಂಜೊವುಲು ಉಲ್ಲೆರ್. ಚಂಡೀಗಢದ ಸಾಕ್ಷರತಾ ಪ್ರಮಾಣ 86.77% (7 ವರ್ಷ ಬೊಕ್ಕ ಅವೆಡ್ದ್ ಮೇಲ್ದ ಪ್ರಾಯದ ಜನಸಂಖ್ಯೆದ ಆಧಾರದ ಮಿತ್ತ್) ಉಂಡು, ಉಂದು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸರಾಸರಿಡ್ದ್ ಎಚ್ಚ ಉಂಡು; ನೆಟ್ಟ್ ಆಂಜೊವುಲೆದ ಸಾಕ್ಷರತೆ 90.81% ಬೊಕ್ಕ ಪೊಂಜೊವುಲೆದ ಸಾಕ್ಷರತೆ 81.88% ಉಂಡು. ಜನಸಂಖ್ಯೆಡ್ 10.8% ಜನಕುಲು 6 ವರ್ಷಡ್ದ್ ಎಲ್ಯ ಪ್ರಾಯದಕುಲು. 2011 ಡ್ ಚಂಡೀಗಢದ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಭಾರತದ ಒಟ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆದ 0.09 ಶೇಕಡಾದಾತ್ ಉಂಡು.[೫]
ಬಾಸೆ
[ಸಂಪೊಲಿಪುಲೆ]ಚಂಡೀಗಢ ಕೇಂದ್ರಾಡಳಿತ ಪ್ರದೇಶದ ಆಡಳಿತೊಡು ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಬೊಕ್ಕ ಹಿಂದಿನ್ ಅಧಿಕೃತ ಭಾಷೆಲಾದ್ ಗಲಸುವೆರ್. ಮುಲ್ತ ಎಚ್ಚದ ಜನಕುಲು (67.76%) ಹಿಂದಿ ಪಾತೆರುವೆರ್, ಅಂಚನೆ 22.02% ಜನಕುಲು ಪಂಜಾಬಿ ಪಾತೆರುವೆರ್. ಸರ್ಕಾರಿ ಶಾಲೆಲೆಡ್ ಇಂಗ್ಲಿಷ್, ಹಿಂದಿ ಬೊಕ್ಕ ಪಂಜಾಬಿ ಪಠ್ಯಪುಸ್ತಕಲೆನ್ ಗಲಸುವೆರ್. ಪಂಜಾಬಿ ಪಾತೆರುನಕಲ್ನ ಶೇಕಡಾವಾರು 1981 ಡ್ 36% ಇತ್ತಿನವು 2011 ಗ್ 22% ಗ್ ಕಮ್ಮಿ ಆತ್ಂಡ್, ಆಂಡ ಹಿಂದಿ ಪಾತೆರುನಕಲ್ನ ಸಂಖ್ಯೆ 51% ಡ್ದ್ 67% ಗ್ ಎಚ್ಚ ಆತ್ಂಡ್.[೬]
ದರ್ಮೊ
[ಸಂಪೊಲಿಪುಲೆ]ಚಂಡೀಗಢೊಡು ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮದಕ್ಲು ಎಚ್ಚ ಉಲ್ಲೆರ್. ಒಟ್ಟು ಜನಸಂಖ್ಯೆದ 80.71% ಜನಕುಲು ಹಿಂದೂದರ್ಮೊದಕ್ಲು ಉಲ್ಲೆರ್. ಸಿಖ್ ಧರ್ಮದಕ್ಲು 13.11% ಜನಕುಲು ಉಲ್ಲೆರ್. 4.87% ಜನಕುಲು ಇಸ್ಲಾಂ ಧರ್ಮೊದಕ್ಲು ಮುಲ್ಪ ಉಲ್ಲೆರ್. ಕ್ರಿಸ್ತನ್ದಕ್ಲು 0.83%, ಜೈನೆರ್ 0.19%, ಬೌದ್ಧೆರ್ 0.11% ಉಲ್ಲೆರ್, ವಾ ಧರ್ಮೊನುಲಾ ಪನಂದಿನಕುಲು 0.10%, ಬೊಕ್ಕ ಬಾಕಿದಕುಲು 0.02% ಉಲ್ಲೆರ್.
ಉಲ್ಲೇಕ
[ಸಂಪೊಲಿಪುಲೆ]- ↑ "Business Portal of India : Investment Opportunities and Incentives : State Level Investment : Chandigarh". business.gov.in. Archived from the original on 17 October 2013. Retrieved 12 March 2015.
- ↑ "Chandigarh: Info on geography, history, government, districts, business, economy, travel, rivers, education, food, arts, culture, music, dance, festivals". newkerala.com. Archived from the original on 17 March 2015. Retrieved 12 March 2015.
- ↑ "Climate and Average Weather Year Round in Chandigarh". weatherspark.com. WeatherSpark. Retrieved 3 August 2026.
- ↑ "Census of India Website : Office of the Registrar General & Census Commissioner, India". censusindia.gov.in. Archived from the original on 11 May 2008. Retrieved 12 March 2015.
- ↑ "Statistical Abstract of Chandigarh" (PDF). Official Website of Chandigarh. Retrieved 8 June 2020.
- ↑ Service, Tribune News (3 October 2018). "After mother tongue, city more proficient in English". Tribuneindia News Service. Archived from the original on 4 October 2018. Retrieved 4 October 2018.