ಚಿತ್ತೋರ್ ಕೋಟೆ
ಚಿತ್ತೂರ್ ಕೋಟೆ (ಹಿಂದಿದ ಅಕ್ಷರಶಃ ಅನುವಾದ ಚಿತ್ತೋಡ್ ಕೋಟೆ) ಭಾರತದ ಮಲ್ಲ ಕೋಟೆಲೆಡ್ ಒಂಜಿ. ಉಂದು ಯುನೆಸ್ಕೋ ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆದ ತಾಣ. ಈ ಕೋಟೆ ಮೇವಾರ್ ದೇಶದ ರಾಜಧಾನಿ ಆದಿತ್ತುದ್ ಇತ್ತೆದ ಚಿತ್ತೋರ್ಗಢ ನಗರೊಡು ಉಂಡು. ಉಂದು 180 ಮೀಟರ್ (590.6 ಅಡಿ) ಎತ್ತರೊದ ಒಂಜಿ ಗುಡ್ಡೆದ ಮಿತ್ತ್ ಪಗರಿದ್ ಉಂಡು, ಬೆರಾಚ್ ನದಿಡ್ದ್ ನೀರ್ ಬುಡ್ಪಿನ ಕಣಿವೆದ ಮೈದಾನೊಲೆಡ್ದ್ 280 ಹೆಕ್ಟೇರ್ (691.9 ಎಕ್ರೆ) ಪ್ರದೇಶೊಡು ಪಗರಿದ್ ಉಂಡು. ಈ ಕೋಟೆಡ್ 65 ಐತಿಹಾಸಿಕ ರಚನೆಲು ಉಂಡು, ಉಂದೆಟ್ ನಾಲ್ ಅರಮನೆಲು, 19 ಮಲ್ಲ ದೇವಸ್ಥಾನೊಲು, 20 ಮಲ್ಲ ಜಲಮೂಲೊಲು, 4 ಸ್ಮಾರಕೊಲು, ಬೊಕ್ಕ ಕೆಲವು ವಿಜಯ ಗೋಪುರೊಲು ಉಂಡು. ೨೦೧೩ಡ್, ಕಂಬೋಡಿಯಾದ ನೋಮ್ ಪೆನ್ ಡ್ ನಡತಿನ ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆ ಸಮಿತಿದ ೩೭ನೇ ಅಧಿವೇಶನೊಡು, ಚಿತ್ತೋರ್ ಕೋಟೆ ಸೇರ್ದ್ ರಾಜಸ್ಥಾನೊದ ಆರು ಬೆಟ್ಟದ ಕೋಟೆಲೆನ ಗುಂಪುನ್ ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆದ ತಾಣ ಪಂಡ್ದ್ ಘೋಷಣೆ ಮಲ್ತೆರ್.[೧]
ಭೂಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರ
[ಸಂಪೊಲಿಪುಲೆ]ರಾಜಸ್ಥಾನ ರಾಜ್ಯದ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗೊಡು ಇಪ್ಪುನ ಚಿತ್ತೋರ್ಗಢ ನಗರ, ಅಜ್ಮೀರ್ ಡ್ದ್ 233 ಕಿ.ಮೀ (144.8 ಮೈಲ್) ದೂರೊಡು, ದೆಹಲಿ ಬೊಕ್ಕ ಮುಂಬೈ ನಡುಟು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿ 48 ಡ್ ಉಂಡು, ಉಂದು ಗೋಲ್ಡನ್ ಕ್ವಾಡ್ರಿಲಾಟರಲ್ ರಸ್ತೆ ಜಾಲೊದ ಭಾಗವಾದುಂಡು. ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿ ಸಂಖ್ಯೆ ೭೬ ಬೊಕ್ಕ ೭೯ ಛೇದನ ಆಪಿನಲ್ಪ ಚಿತ್ತೋರ್ಗಢ್ ಉಂಡು.[೨]
ಕೋಟೆ ಒಂಜಿ ಗುಡ್ಡೆಡ್ ಉಂಡು, ಉಂದು ಸುತ್ತಮುತ್ತದ ಮೈದಾನೊಲೆಡ್ದ್ 180 ಮೀ (590.6 ಅಡಿ) ಎತ್ತರೊಡು ಏರುಂಡು, ಬೊಕ್ಕ ಕೋಟೆ 2.8 ಕಿ.ಮೀ2 (1.1 ಮೈ2) ಪ್ರದೇಶೊಡು ವ್ಯಾಪಿಸಾಯಿನವು. ಉಂದು ಬೆರಾಚ್ ನದಿತ ಎಡತ್ತ ದಂಡೆಡ್ ಉಂಡು (ಬನಾಸ್ ನದಿತ ಉಪನದಿ) ಬೊಕ್ಕ 1568 ಕ್ರಿ.ಶ.ಡ್ದ್ ಬೊಕ್ಕ ಮೈದಾನೊಡು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಆಯಿನ ಚಿತ್ತೋರ್ಗಢ್ ('ಕೆಳಮಟ್ಟದ ಊರು' ಪನ್ಪಿನ ಪುದರ್) ಪನ್ಪಿನ ಪೊಸ ಊರುಗು ಸಂಪರ್ಕ ಉಂಡು, ಅಪಗ 16ನೆ ಶತಮಾನೊಡು ಫಿರಂಗಿದ ಪರಿಚಯೊದ ನಂತರ ಕೋಟೆ ನಿರ್ಜನ ಆಂಡ್, ಅಂಚಾದ್ ರಾಜಧಾನಿನ್ ಸುರಕ್ಷಿತವಾದ್ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಯೆರ್ ಅರವಳ್ಳಿ ಬೆಟ್ಟದ ಶ್ರೇಣಿದ ಪೂರ್ವ ಭಾಗೊಡು ಉಪ್ಪುನ ಉದಯಪುರ, ಅಲ್ಪ ಭಾರೀ ಫಿರಂಗಿ ಬೊಕ್ಕ ಅಶ್ವದಳ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ಆದಿಜ್ಜಿ. ಮೊಘಲ್ ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಅಕ್ಬರ್ ಈ ಕೋಟೆನ್ ಆಕ್ರಮಣ ಮಲ್ತ್ದ್ ಲೂಟಿ ಮಲ್ತೆರ್, ಉಂದು ಮೇವಾರ್ ದ 84 ಕೋಟೆಲೆಡ್ ಒಂಜಿ ಆದಿತ್ತ್ಂಡ್.
ಪೊಸ ಊರುಡ್ದ್ 1 ಕಿ.ಮೀ (0.6 ಮೈಲ್) ಡ್ದ್ ಜಾಸ್ತಿ ಉದ್ದೊದ ಒಂಜಿ ಸುತ್ತುದ ಗುಡ್ಡೆದ ರಸ್ತೆ ಕೋಟೆದ ಪಶ್ಚಿಮ ತುದಿತ ಮುಖ್ಯ ದ್ವಾರೊಗು ಪೋಪುಂಡು, ಉಂದೆನ್ ರಾಮ್ ಪೋಲ್ ಪನ್ಪೆರ್. ಕೋಟೆದ ಉಲಾಯಿ, ಒಂಜಿ ವೃತ್ತಾಕಾರದ ರಸ್ತೆ ಕೋಟೆದ ಗೋಡೆಲೆನ ಉಲಯಿ ಇಪ್ಪುನ ಮಾತಾ ದ್ವಾರೊಲೆಗ್ ಬೊಕ್ಕ ಸ್ಮಾರಕೊಲೆಗ್ ಪ್ರವೇಶೊನು ಒದಗಾವುಂಡು.
ಒಂಜಿ ಕಾಲೊಡು 84 ಜಲಮೂಲೊ ಇತ್ತ್ಂಡ್ ಕೋಟೆಡ್ ಇತ್ತೆ 22 ಮಾತ್ರ ಉಂಡು. ಈ ಜಲಮೂಲೊಲು ನೈಸರ್ಗಿಕ ಜಲಾನಯನ ಪ್ರದೇಶೊ ಬೊಕ್ಕ ಬರ್ಸಡ್ದ್ ಆಹಾರೊನು ಪಡೆಯೊಂದಿತ್ತೆ, ಬೊಕ್ಕ 50,000 ಸೈನ್ಯೊದ ನೀರ್ ದ ಅಗತ್ಯೊಲೆನ್ ಪೂರೈಸವುನ 4 ಬಿಲಿಯನ್ ಲೀಟರ್ ಒಟ್ಟು ಸಂಗ್ರಹೊನು ಪಡೆಯೊಂದಿತ್ತೆ. ಸರಬರಾಜು ನಾಲ್ ವರ್ಷ ಮುಟ್ಟ ಉಪ್ಪುಂಡು. ಈ ಜಲಮೂಲೊಲು ಕೆರೆ, ಗುವೆಲ್, ಮೆಟ್ಟಿಲುದ ರೂಪೊಡು ಉಪ್ಪುಂಡು.[೩]
ಚರಿತ್ರೆ
[ಸಂಪೊಲಿಪುಲೆ]ಚಿತ್ತೂರುಗಡ್ (ಗರ್ ಪಂಡ ಕೋಟೆ) ನ್ ಮೂಲತಃ ಚಿತ್ರಕೂಟ್ ಪಂಡ್ದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್. ಉಂದೆನ್ ಮೋರಿ [ಅ] ಆಡಳಿತಗಾರ ಚಿತ್ರರಂಗದ ಮೋರಿ ನಿರ್ಮಾಣ ಮಲ್ತೆರ್. ಒಂಜಿ ದಂತಕಥೆದ ಪ್ರಕಾರ, ಈ ಕೋಟೆದ ಪುದರ್ ಅಯಿತ ನಿರ್ಮಾಣಕಾರೆನ ಪುದರ್ ಡ್ದ್ ಬತ್ತ್ ಂಡ್. ಲಿಪಿನ್ ಆಧಾರ ಮಲ್ತ್ ದ್ 9ನೇ ಶತಮಾನೊದ ಕೆಲವು ಎಲ್ಯ ಬೌದ್ಧ ಸ್ತೂಪೊಲು ಜೈಮಲ್ ಪಟ್ಟಾ ಕೆರೆತ ಬರಿಟ್ ತೋಜಿದ್ ಬತ್ತ್ಂಡ್.
ಗುಹಿಲದ ಅರಸು ಬಪ್ಪ ರಾವಲ್ ಈ ಕೋಟೆನ್ ಕ್ರಿ.ಶ.೭೨೮ ಅತ್ತ್ಂಡ ಕ್ರಿ.ಶ.೭೩೪ಡ್ ವಶೊಕ್ ದೆತೊನುವೆರ್ ಪನ್ಪೆರ್. ಒಂಜಿ ಲೆಕ್ಕೊಡು ಆರ್ ಕೋಟೆನ್ ವರದಕ್ಷಿಣೆಡ್ ಪಡೆಯೆರ್ ಪನ್ಪುಂಡು. ದಂತಕಥೆದ ಬೇತೆ ಆವೃತ್ತಿಲೆ ಪ್ರಕಾರ, ಬಪ್ಪ ರಾವಲ್ ಕೋಟೆನ್ ಮೋರಿಲೆಡ್ದ್ ವಶೊಕ್ ದೆತೊನುವೆರ್. ಸುಮಾರ್ ಕ್ರಿ.ಶ.೭೨೫ಡ್ ಅರಬ್ಬೆರ್ ವಾಯುವ್ಯ ಭಾರತೊನು ಆಕ್ರಮಣ ಮಲ್ತಿನಗ ಮೋರಿಲು ಚಿತ್ತೂರುಡು ಆಳ್ವಿಕೆ ಮಲ್ತೊಂದಿತ್ತೆರ್ ಪನ್ಪಿನ ಸಿದ್ಧಾಂತೊನು ಇತಿಹಾಸಕಾರೆ ಆರ್.ಸಿ.ಮಜುಮ್ದಾರ್ ಮಲ್ತೆರ್. ಅರಬ್ಬೆರ್ ಮೋರಿಲೆನ್ ಸೋತೆರ್, ಬೊಕ್ಕ ಬಪ್ಪಾ ರಾವಲ್ ನ್ ಸೇರಾದ್ ಒಂಜಿ ಒಕ್ಕೂಟೊಡು ಸೋತೆರ್. ಆರ್. ವಿ. ಸೋಮಾನಿ ಬಪ್ಪಾ ರಾವಲ್ ನಾಗಭಟ I ನ ಸೈನ್ಯೊದ ಒಂಜಿ ಭಾಗ ಪಂಡ್ದ್ ಸಿದ್ಧಾಂತ ಮಲ್ತೆರ್. ಕೆಲವು ಇತಿಹಾಸಕಾರೆರ್ ಈ ದಂತಕಥೆದ ಐತಿಹಾಸಿಕತೆನ್ ಅನುಮಾನ ಮಲ್ಪುವೆರ್, ನನೊಂಜಿ ಆಡಳಿತಗಾರನ ಆಳ್ವಿಕೆದ ದುಂಬು ಗುಹಿಲಾಲು ಚಿತ್ತೂರುನ್ ನಿಯಂತ್ರಣ ಮಲ್ತೊಂದಿಜ್ಜೆರ್ ಪಂದ್ ವಾದ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಚಿತ್ತೂರುಡು ಕಂಡುಬತ್ತಿನ ಸುರುತ ಗುಹಿಲಾ ಶಾಸನ ತೇಜಸಿಂಹನ ಆಳ್ವಿಕೆದವು (ಮಧ್ಯ-13ನೆ ಶತಮಾನ); ಅಯಿಟ್ "ಚಿತ್ರಕೂಟ-ಮಹಾ-ದುರ್ಗ" (ಚಿತ್ತೂರುದ ಮಲ್ಲ ಕೋಟೆ) ಪನ್ಪಿನ ಉಲ್ಲೇಖ ಉಂಡು.
೧೩೦೩ ದ ಮುತ್ತಿಗೆ
[ಸಂಪೊಲಿಪುಲೆ]೧೩೦೩ಡ್, ದೆಹಲಿ ಸುಲ್ತಾನ ಅತ್ತ್ಂಡ ದೆಹಲಿ ಸುಲ್ತಾನೆರೆನ ಆಡಳಿತಗಾರೆರ್ ಅಲಾವುದ್ದೀನ್ ಖಾಲ್ಜಿ ಗುಹಿಲಾ ರಾಜೆ ರತ್ನಸಿಂಹನ ಆಳ್ವಿಕೆಡ್ ಇತ್ತಿನ ಚಿತ್ತೋರ್ಗಢ್ ನ್ ವಶೊಕ್ ದೆತೊನುನ ಸೈನ್ಯೊನು ನೇತೃತ್ವ ಮಲ್ತೆರ್. ಆಜಿ ತಿಂಗೊಲುದ ಮುತ್ತಿಗೆದ ನಂತರ ಅಲಾವುದ್ದೀನ್ ಚಿತ್ತೂರುನ್ ವಶೊಕ್ ದೆತೊನುವೆರ್. ಅರೆನ ದರ್ಬಾರ್ ಅಮೀರ್ ಖುಸ್ರೋನ ಪ್ರಕಾರ, ಈ ವಶೊದ ನಂತರ 30,000 ಸ್ಥಳೀಯ ಹಿಂದೂಲೆನ ಹತ್ಯಾಕಾಂಡೊಗು ಆರ್ ಆದೇಶ ಕೊರ್ತೆರ್. ರತ್ನಸಿಂಹನ ಪೊರ್ಲುದ ರಾಣಿ ಪದ್ಮಿನಿನ್ ಸೆರೆಹಿಡಿಯೆರೆ ಅಲೌದ್ದೀನ್ ಚಿತ್ತೂರುಗು ಆಕ್ರಮಣ ಮಲ್ತೆರ್ ಪನ್ಪಿನ ಕೆಲವು ಪಿರವುದ ದಂತಕಥೆಲು ಪನ್ಪುಂಡು. ಆಂಡಲಾ, ಹೆಚ್ಚಿನ ಆಧುನಿಕ ಇತಿಹಾಸಕಾರೆರ್ ಈ ದಂತಕಥೆಲೆನ ಪ್ರಾಮಾಣಿಕತೆನ್ ನಿರಾಕರಣೆ ಮಲ್ತೆರ್. ಪದ್ಮಿನಿ ಬೊಕ್ಕ ಬೇತೆ ಪೊಣ್ಣುಲು ಜೌಹರ್ (ಸಾಮೂಹಿಕ ಆತ್ಮಹತ್ಯೆ) ಮಲ್ತ್ ದ್ ಆತ್ಮಹತ್ಯೆ ಮಲ್ತೆರ್ ಪನ್ಪಿನವುಲಾ ದಂತಕಥೆಲೆಡ್ ಉಂಡು. ಅಲಾವುದ್ದೀನ್ ನ ಗೆಲುವುದ ನಂತರ ಚಿತ್ತೋರ್ಗಡ್ ಡ್ ಒಂಜಿ ಜೌಹರ್ ನಡತ್ಂಡ್ ಪಂದ್ ಇತಿಹಾಸಕಾರೆ ಕಿಶೋರಿ ಸರನ್ ಲಾಲ್ ನಂಬುವೆರ್, ಆಂಡಲಾ ಪದ್ಮಿನಿನ ದಂತಕಥೆನ್ ಅಐತಿಹಾಸಿಕ ಪಂಡ್ದ್ ತಳ್ಳ್ದ್ ಪಾಡುವೆರ್. ಬೊಕ್ಕೊಂಜಿ ಕಡೆಟ್, ಇತಿಹಾಸಕಾರೆ ಬನಾರ್ಸಿ ಪ್ರಸಾದ್ ಸಕ್ಸೇನಾ ಈ ಜೌಹರ್ ಕಥೆನ್ ನನೊಂಜಿ ಬರವುದಕುಲೆನ ಕಲ್ಪನೆ ಪಂಡ್ದ್ ಪರಿಗಣಿಸವೆರ್, ದಾಯೆ ಪಂಡ ಖುಸ್ರೋ ಚಿತ್ತೋರ್ಗಡ್ ಡ್ ಒವ್ವೆ ಜೌಹರ್ ನ್ ಉಲ್ಲೇಖ ಮಲ್ತೊಂದಿಜ್ಜೆರ್. ಆಂಡಲಾ, ರಂಥಂಬೂರುದ ದುಂಬುದ ವಶೊಗು ಬನ್ನಗ ಜೌಹರ್ ನ್ ಆರ್ ಉಲ್ಲೇಖ ಮಲ್ತೆರ್
ಅಲಾವುದ್ದೀನ್ ಚಿತ್ತೋರ್ಗಡ್ ನ್ ತನ್ನ ಎಲ್ಯ ಮಗೆ ಖಿಜ್ರ್ ಖಾನ್ (ಅತ್ತ್ಂಡ ಖಿದ್ರ್ ಖಾನ್) ಗ್ ನಿಯೋಜಿಸಯೆರ್, ಬೊಕ್ಕ ಚಿತ್ತೂರು ಕೋಟೆಗ್ ರಾಜಕುಮಾರನ ಪುದರ್ ಡ್ "ಖಿಜ್ರಾಬಾದ್" ಪಂಡ್ದ್ ಪುದರ್ ದೀಯೆರ್. ಖಿಜ್ರ್ ಖಾನ್ ಒಂಜಿ ಬಾಲೆ ಆಯಿನೆಡ್ದಾವರ, ನಿಜವಾದ್ ಆಡಳಿತೊನು ಮಲಿಕ್ ಶಾಹಿನ್ ಪನ್ಪಿನ ಒರಿ ಗುಲಾಮೆಗ್ ಬುಡುಗಡೆ ಮಲ್ತೆರ್.
ರಾಣಾ ಹಮ್ಮೀರ್ ಬೊಕ್ಕ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿಲು
[ಸಂಪೊಲಿಪುಲೆ]ಕೋಟೆಡ್ ಖಿಜ್ರ್ ಖಾನ್ ನ ಆಳ್ವಿಕೆ ಕ್ರಿ.ಶ.೧೩೧೧ ಮುಟ್ಟ ನಡತ್ಂಡ್, ರಾಜಪುತ್ರೆರೆನ ಒತ್ತಡೊಡ್ದ್ ಸೋನಿಗ್ರಾ ಮುಖ್ಯಸ್ಥೆ ಮಾಲ್ದೇವೆರೆಗ್ ಅಧಿಕಾರೊನು ಬುಡುಗಡೆ ಮಲ್ಪೆರೆ ಬಲವಂತ ಆಂಡ್, ಆರ್ ಕೋಟೆನ್ ೭ ವರ್ಸೊಗು ಆಳ್ವಿಕೆಡ್ದಿತ್ತೆರ್. ಹಮ್ಮೀರ್ ಸಿಂಗ್ ಮಾಲ್ದೇವೆರೆಡ್ದ್ ಕೋಟೆದ ನಿಯಂತ್ರಣೊನು ಕಬಳಿಕೆ ಮಲ್ತೆರ್, ಬೊಕ್ಕ ಚಿತ್ತೋರ್ ಮತ್ತೆ ಒಂಜಿ ಸರ್ತಿ ಅಯಿತ ದುಂಬುದ ವೈಭವೊನು ಮರ್ಯಾದಿ ಮಲ್ತೆರ್. ಹಮ್ಮಿರ್, ಕ್ರಿ.ಶ. ೧೩೭೮ಡ್ ಸೈತಿನ ದುಂಬು, ಮೇವಾರ್ ನ್ ಒಂಜಿ ಮಲ್ಲ ಬೊಕ್ಕ ಸಮೃದ್ಧ ರಾಜ್ಯೊಗು ಪರಿವರ್ತಿಸಯೆರ್. ಆರ್ ಪುಟ್ಟಿನ ಊರುದ ಪುದರ್ಡ್ ಆರ್ ಪುಟ್ಟಿನ ರಾಜವಂಶ (ಬೊಕ್ಕ ಕುಲ) ಸಿಸೋಡಿಯ ಪನ್ಪಿನ ಪುದರ್ಡ್ ಪುದರ್ ಪಡೆಯೆರ್. ಅರೆನ ಮಗೆ ರಾಣಾ ಕ್ಷೇತ್ರ ಸಿಂಗ್ ಅತ್ತ್ಂಡ ರಾಣಾ ಖೇತೆ ಅರೆನ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿ ಆದ್ ಗೌರವ ಬೊಕ್ಕ ಅಧಿಕಾರೊಡು ಆಳ್ವಿಕೆ ಮಲ್ತೆರ್. ಕ್ರಿ.ಶ.೧೩೮೨ಡ್ ಸಿಂಹಾಸನ ಆರೋಹಣ ಮಲ್ತಿನ ರಾಣಾ ಖೇತೆರೆನ ಮಗೆ ರಾಣಾಲಖೆ(ಲಕ್ಷ್ಯ)ಲಾ ಕೆಲವು ಯುದ್ಧೊಲೆನ್ ಗೆಂದಿಯೆರ್. ಕ್ರಿ.ಶ.೧೪೩೩ಡ್ ಅರೆನ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಮೊಮ್ಮಗ ರಾಣಾ ಕುಂಭ ಸಿಂಹಾಸನೊಗು ಬತ್ತೆರ್ ಬೊಕ್ಕ ಆ ಕಾಲೊಗು ಮಾಲ್ವಾ ಬೊಕ್ಕ ಗುಜರಾತ್ ದ ಮುಸ್ಲಿಂ ಆಡಳಿತೆರ್ ಗಣನೀಯ ಪ್ರಭಾವೊನು ಗಳಸೊಂದಿತ್ತೆರ್ ಬೊಕ್ಕ ಶಕ್ತಿಶಾಲಿ ಮೇವಾರ್ ರಾಜ್ಯೊನು ಕಬಳಿಕೆ ಮಲ್ಪೆರೆ ಉತ್ಸುಕರಾದಿತ್ತೆರ್
ರಣ ಕುಂಭ ಬೊಕ್ಕ ಕುಲ
[ಸಂಪೊಲಿಪುಲೆ]೧೫ನೆ ಶತಮಾನೊಡು ರಾಣ ಕುಂಭ ನ ಆಳ್ವಿಕೆದ ಕಾಲೊಡು ಪುನರುತ್ಥಾನ ಆಂಡ್. ರಾಣ ಮೊಕಲ್ನ ಮಗೆ ಮಹಾರಣ ಕುಂಭಕರ್ಣ ಪನ್ಪಿ ಪುದರ್ಡ್ಲಾ ಪುದರ್ ಪಡೆಯಿನ ರಾಣ ಕುಂಭ ಮೇವಾರ್ ನ್ ಕ್ರಿ.ಶ. ಮೇವಾರ್ ರಾಜ್ಯೊನು ಲೆಕ್ಕ ಮಲ್ಪುನ ಒಂಜಿ ಶಕ್ತಿಯಾದ್ ಶ್ರದ್ಧೆಡ್ ನಿರ್ಮಾಣ ಮಲ್ತಿನ ಶ್ರೇಯೊನು ಆರ್ ಪಡೆಯೆರ್. ಆರ್ 32 ಕೋಟೆಲೆನ್ (84 ಕೋಟೆಲು ಮೇವಾರ್ ದ ರಕ್ಷಣೆನ್ ರೂಪಿಸಯೆರ್) ನಿರ್ಮಾಣ ಮಲ್ತೆರ್, ಒಂಜಿ ತನ್ನ ಪುದರ್ಡ್ ಕುಂಬಳಗಡ್ ಪಂಡ್ದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್. ಅರೆನ ಎಲ್ಯ ಮಗೆ, ರಾಣಾ ರೈಮಲ್, 1473ಡ್ ಅಧಿಕಾರೊನು ವಹಿಸಯೆರ್. ಮೇ 1509ಡ್ ರೈಮಲ್ ನ ಸಾವುದ ನಂತರ, ಅರೆನ ಎಲ್ಯ ಮಗೆ ಸಂಗ್ರಾಮ್ ಸಿಂಗ್ (ರಾಣಾ ಸಾಂಗಾ ಪಂಡ್ದ್ ಲಾ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್) ಮೇವಾರ್ ದ ಅರಸು ಆಯೆರ್, ಉಂದು ಮೇವಾರ್ ದ ಇತಿಹಾಸೊಡು ಒಂಜಿ ಪೊಸ ಹಂತೊನು ತಂದ್ಂಡ್
ಚಿತ್ತೂರ್ ರಾಣಾ ಸಂಗನ ಕೈಟ್ಟ್
[ಸಂಪೊಲಿಪುಲೆ]ತನ್ನ ಮೆಗ್ಯೆಪೃಥ್ವಿರಾಜ್ ಬೊಕ್ಕ ಜೈಮಲ್ ನಕುಲೆನೊಟ್ಟುಗು ಮಸ್ತ್ ದಿನೊತ ಹೋರಾಟೊಡು ರಾಣಾ ಸಂಗೆ ೧೫೦೯ಡ್ ಸಿಂಹಾಸನೊಗು ಏರ್ಯೆರ್. ಆರ್ ಒರಿ ಮಹತ್ವಾಕಾಂಕ್ಷಿ ರಾಜೆ ಆದಿತ್ತೆರ್, ಅರೆನ ಅಧೀನೊಡು ಮೇವಾರ್ ಅಧಿಕಾರೊಡು ಬೊಕ್ಕ ಸಮೃದ್ಧಿಡ್ ಅಯಿತ ಗರಿಷ್ಠ ಮಟ್ಟೊಗು ಏರ್ಂಡ್. ರಾಣಾ ಸಂಗದ ಅಧೀನೊಡು ರಾಜಪುತ್ ಶಕ್ತಿ ಅಯಿತ ಶಿಖರೊಗು ತಲುಪುಂಡು ಬೊಕ್ಕ ಉತ್ತರ ಭಾರತೊಡು ಅಕ್ಲೆನ ಶಕ್ತಿನ್ ಪುನರುಜ್ಜೀವನ ಮಲ್ಪುನ ಬೆದರಿಕೆ ಉಂಡು. ಉತ್ತರೊಡು ಪಂಜಾಬ್ ಡ್ ಸತ್ಲುಜ್ ಡ್ದ್ ದಕ್ಷಿಣೊಡು ಮಾಲ್ವಾ ಡ್ ನರ್ಮದಾ ನದಿ ಮುಟ್ಟ ಮಾಲ್ವಾ ಬೊಕ್ಕ ಪಶ್ಚಿಮೊಡು ಥಾರ್ ಮರುಭೂಮಿನ್ ಬೊಕ್ಕ ಪೂರ್ವೊಡು ಬಯಾನ ಮುಟ್ಟ ಒಂಜಿ ಬಲವಾದ್ ರಾಜ್ಯೊನು ಸ್ಥಾಪನೆ ಮಲ್ತೆರ್. ತನ್ನ ಮಿಲಿಟರಿ ಜೀವನೊಡು, ಖಾಟೋಲಿ ಯುದ್ಧೊಡು ಇಬ್ರಾಹಿಂ ಲೋಧಿನ್ ಸೋತುದು ರಾಜಸ್ಥಾನೊದ ಬಹುತೇಕ ಭಾಗೊನು ಮುಕ್ತ ಮಲ್ಪೆರೆ ಸಾಧ್ಯ ಆಂಡ್. ಅಯಿಟ್ ಒಟ್ಟುಗು, ಚಂದ್ವಾರ್ ಸೇರ್ದ್ ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶೊದ ಕೆಲವು ಭಾಗೊಲೆಡ್ ತನ್ನ ನಿಯಂತ್ರಣೊನು ಗುರುತು ಮಲ್ತೆರ್. ಆರ್ ಯು.ಪಿ.ದ ಭಾಗೊನು ತನ್ನ ಮಿತ್ರರಾಷ್ಟ್ರೊಲೆಗ್, ರಾವ್ ಮಾಣಿಕ್ ಚಂದ್ ಚೌಹಾನ್ ಗ್ ಕೊರ್ತೆರ್, ಅಕುಲು ನನೊಂಜಿ ಸರ್ತಿ ಖಾನ್ವಾ ಯುದ್ಧೊಡು ಅರೆಗ್ ಸಹಾಯ ಮಲ್ತೆರ್. ಅಯಿಡ್ದ್ ಬೊಕ್ಕ, ರಾಣಾ ಸಾಂಗಾ ಇಬ್ರಾಹಿಂ ಲೋಧಿನೊಟ್ಟುಗು ಬೇತೆ ಯುದ್ಧ ಮಲ್ತೆರ್, ಉಂದೆನ್ ಧೋಲ್ಪುರ್ ಯುದ್ಧ ಪಂಡ್ದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್, ಅಲ್ಪ ಮತ್ತೆ ರಾಜಪುತ್ ಒಕ್ಕೂಟ ಗೆಂದಿನವು. ಈ ಸರ್ತಿ, ತನ್ನ ಗೆಲುವುದ ನಂತರ, ಸಾಂಗಾ ಚಂದೇರಿನೊಟ್ಟುಗು ಮಾಲ್ವಾದ ಮಸ್ತ್ ಭಾಗೊನ್ ಗೆಂದಿಯೆರ್ ಬೊಕ್ಕ ಅವೆನ್ ತನ್ನ ಒರಿ ವಸಾಲೆ ಮೆದಿನಿ ರೈಗ್ ಕೊರ್ತೆರ್. ರೈ ಚಂದೇರಿನ್ ರಾಜಧಾನಿ ಆದ್ ಮಾಲ್ವಾನ್ ಆಳ್ವಿಕೆ ಮಲ್ತೆರ್. ಸಂಗ ತನ್ನ ಮೂಜಿ ಮಿತ್ರರಾಷ್ಟ್ರೊಲೆನೊಟ್ಟುಗು 50,000 ರಾಜಪುತ್ ಒಕ್ಕೂಟೊದೊಟ್ಟುಗು ಗುಜರಾತ್ ನ್ ಆಕ್ರಮಣ ಮಲ್ತೆರ್. ಆರ್ ಗುಜರಾತ್ ಸುಲ್ತಾನತೆನ್ ಲೂಟಿ ಮಲ್ತೆರ್ ಬೊಕ್ಕ ರಾಜಧಾನಿ ಅಹ್ಮದಾಬಾದ್ ಮುಟ್ಟ ಮುಸ್ಲಿಂ ಸೈನ್ಯೊನು ಬೆನ್ನಿ ಮಲ್ತೆರ್. ಆರ್ ಉತ್ತರ ಗುಜರಾತ್ ನ್ ಯಶಸ್ವಿಯಾದ್ ಸ್ವಾಧೀನ ಮಲ್ತೆರ್ ಬೊಕ್ಕ ಅಲ್ಪ ಆಳ್ವಿಕೆ ಮಲ್ಪೆರೆ ತನ್ನ ಒರಿ ವಸಾಲೆನ್ ನೇಮಕ ಮಲ್ತೆರ್. ಸುಲ್ತಾನೆರೆನ ಮಿತ್ತ್ ಸರಣಿ ಗೆಲುವುಲೆನ ನಡುಟು, ರಾಜಸ್ಥಾನ, ಮಾಲ್ವಾ ಬೊಕ್ಕ ಗುಜರಾತ್ ದ ಮಲ್ಲ ಭಾಗೊಲೆಡ್ ತನ್ನ ಸಾರ್ವಭೌಮತ್ವೊನು ಯಶಸ್ವಿಯಾದ್ ಸ್ಥಾಪನೆ ಮಲ್ತೆರ್. ಈ ಗೆಲುವುಲೆನ ನಂತರ ಬಾಬರ್ ನ್ ಭಾರತೊಡ್ದ್ ಪಿದಯಿ ಕನರೆ ಬೊಕ್ಕ ದೆಹಲಿಡ್ ಹಿಂದೂ ಶಕ್ತಿನ್ ಪುನಃ ಸ್ಥಾಪಿಸೆರೆ ಉತ್ತರ ಭಾರತೊಡ್ದ್ ಕೆಲವು ರಾಜಪುತ್ ರಾಜ್ಯೊಲೆನ್ ಒಟ್ಟು ಮಲ್ತೆರ್. ಬಾಬರ್ ನ್ ಪಿದಯಿ ಕನರೆ ಬೊಕ್ಕ ದೆಹಲಿ ಬೊಕ್ಕ ಆಗ್ರಾನ್ ಸ್ವಾಧೀನ ಮಲ್ತ್ ದ್ ಅರೆನ ಪ್ರದೇಶೊನು ವಿಸ್ತಾರ ಮಲ್ಪರೆ ಕೆಲವು ಅಫ್ಘಾನಿಲೆನ ಬೆಂಬಲೊಡು ೧೦೦,೦೦೦ ರಾಜಪುತ್ರೆರೆನ ಮಲ್ಲ ಸೈನ್ಯೊಡು ಆರ್ ಮುನ್ನಡೆಯೆರ್. ರಾಜಪುತ್ ಬೊಕ್ಕ ಮೊಘಲ್ ನಡುಟು ಉತ್ತರ ಭಾರತದ ಆಧಿಪತ್ಯೊಗು ಈ ಯುದ್ಧ ನಡತ್ಂಡ್. ಆಂಡಲಾ, ಬಾಬರ್ ನ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಸೈನಿಕತ್ವ ಬೊಕ್ಕ ಆಧುನಿಕ ತಂತ್ರೊಲೆಡ್ದ್ ರಾಜಪುತ್ ಒಕ್ಕೂಟ ಖಾನ್ವಾಡ್ ವಿನಾಶಕಾರಿ ಸೋಲುನು ಅನುಭವಿಸೊಂಡು. ಈ ಯುದ್ಧ ಪಾನಿಪತ್ ದ ಸುರುತ ಯುದ್ಧೊಡ್ದ್ ಜಾಸ್ತಿ ಐತಿಹಾಸಿಕವಾದಿತ್ತ್ಂಡ್ ದಾಯೆ ಪಂಡ ಉಂದು ಭಾರತೊಡು ಮೊಘಲ್ ಆಡಳಿತೊನು ದೃಢವಾದ್ ಸ್ಥಾಪನೆ ಮಲ್ತ್ ದ್ ಪುನರುತ್ಥಾನ ಆಯಿನ ರಾಜಪುತ್ ಶಕ್ತಿಲೆನ್ ಪುಡಿ ಮಲ್ತ್ ಂಡ್. ಈ ಯುದ್ಧೊಡು ಫಿರಂಗಿಲು, ಮ್ಯಾಚ್ಲಾಕ್ಸ್, ಸ್ವಿವೆಲ್ ಗನ್ಸ್ ಬೊಕ್ಕ ಗಾರೆಲೆನ್ ಮಸ್ತ್ ಉಪಯೋಗ ಮಲ್ಪುನ ಸುರುತ ಯುದ್ಧ ಆಂಡ್. ರಾಣಾ ಸಂಗನ್ ಜೈಪುರೊದ ಪೃಥ್ವಿರಾಜ್ ಸಿಂಗ್ ಒರಿ ಬೊಕ್ಕ ಮಾರ್ವಾರ್ ದ ಮಾಲ್ದೇವ ರಾಠೋರ್ ನಕುಲು ಯುದ್ಧಭೂಮಿಡ್ದ್ ಪ್ರಜ್ಞೆ ಇಜ್ಜಂದಿನ ಸ್ಥಿತಿಡ್ ಲೆತೊಂದು ಪೋಯೆರ್. ಪ್ರಜ್ಞೆ ಬತ್ತಿನ ಬೊಕ್ಕ, ಬಾಬುರ್ ನ್ ಸೋತುದು ದೆಹಲಿನ್ ಗೆಂದಿನ ಮುಟ್ಟ ಚಿತ್ತೋರ್ಗಢ್ ಗ್ ವಾಪಸ್ ಬರೊಂದಿಜ್ಜಿ ಪನ್ಪಿನ ಪ್ರಮಾಣ ಮಲ್ತೆರ್. ಆರ್ ಒಂಜಿ ಟರ್ಬನ್ ಪಾಡುನೆನ್ ಬುಡ್ದು ತನ್ನ ತರೆತ ಮಿತ್ತ್ ಒಂಜಿ ಬಟ್ಟೆನ್ ಸುತ್ತುವೆರ್. ಬಾಬುರ್ ನ ವಿರುದ್ಧ ಬೇತೆ ಯುದ್ಧ ಮಲ್ಪೆರೆ ತಯಾರಾವೊಂದು ಇತ್ತಿನಗ, ಬಾಬುರ್ ನ ವಿರುದ್ಧ ಬೇತೆ ಯುದ್ಧ ಮಲ್ಪೆರೆ ಬಯಕೆ ಇಜ್ಜಂದಿನ ಅರೆನ ಸ್ವಂತ ಕುಲೀನೆರ್ ಅರೆಗ್ ವಿಷ ಕೊರ್ತೆರ್. ೧೫೨೮ ಜನವರಿಡ್ ಕಲ್ಪಿಡ್ ಮರಣೊ ಪಡೆಯೆರ್.
ಅರೆನ ಸೋಲುದ ನಂತರ, ಅರೆನ ವಸಾಲೆ ಮೆದಿನಿ ರೈನ್ ಚಂದೇರಿ ಯುದ್ಧೊಡು ಬಾಬರ್ ನ ಕೈಟ್ ಸೋತೆರ್, ಬೊಕ್ಕ ಬಾಬರ್ ರಾಯಿ ರಾಜ್ಯ ಚಂದೇರಿದ ರಾಜಧಾನಿನ್ ವಶೊಕ್ ದೆತೊನುವೆರ್. ಮಾಲ್ವಾನ್ ಗೆಂದಿನ ಐತಿಹಾಸಿಕವಾದ್ ಮುಖ್ಯ ಆಯಿನೆಡ್ದಾವರ ಚಂದೇರಿದ ಬದಲ್ ಮೆದಿನಿಗ್ ಶಮ್ಸಾಬಾದ್ ನ್ ಒಫರ್ ಮಲ್ತೆರ್, ಆಂಡ ರೈ ಆ ಆಫರ್ ನ್ ನಿರಾಕರಣೆ ಮಲ್ತೆರ್ ಬೊಕ್ಕ ಜಗಳೊಡು ಸೈಯೆರೆ ಆಯ್ಕೆ ಮಲ್ತೆರ್. ರಾಜಪುತ್ ಪೊಣ್ಣುಲು ಬೊಕ್ಕ ಜೋಕುಲು ಮುಸ್ಲಿಂ ಸೈನ್ಯೊಡ್ದ್ ಅಕ್ಲೆನ ಗೌರವೊನು ರಕ್ಷಣೆ ಮಲ್ಪರೆ ಆತ್ಮಹತ್ಯೆ ಮಲ್ತೆರ್. ಗೆಲ್ಮೆದ ಪಿರವು ಬಾಬೂರ್ ರೈ ಆಳ್ವಿಕೆ ಇತ್ತಿನ ಮಾಲ್ವಾದ ಒಟ್ಟುಗು ಚಂದೇರಿನ್ ವಶೊಕ್ ದೆತೊನುವೆರ್.
೧೫೩೫ ದ ಮುತ್ತಿಗೆ
[ಸಂಪೊಲಿಪುಲೆ]ಕ್ರಿ.ಶ.೧೫೨೬ಡ್ ಗುಜರಾತ್ ದ ಸುಲ್ತಾನ್ ಆದ್ ಸಿಂಹಾಸನೊಗು ಬತ್ತಿನ ಬಹಾದ್ದೂರ್ ಶಾ ೧೫೩೫ಡ್ ಚಿತ್ತೋರ್ಗಡ್ ಕೋಟೆನ್ ಮುತ್ತಿಗೆ ಪಾಡ್ದೆರ್. ಕೋಟೆನ್ ಕಬಳಿಕೆ ಮಲ್ತೆರ್ ಬೊಕ್ಕ, ಮತ್ತೆ ಒಂಜಿ ಸರ್ತಿ, ಮಧ್ಯಕಾಲೀನ ಶೌರ್ಯದ ಆದೇಶೊಲು ಫಲಿತಾಂಶೊನು ನಿರ್ಧರಿಸಯೆರ್. ರಾಣಾ ವಿಕ್ರಮಾದಿತ್ಯ, ಅರೆನ ಮೆಗ್ಯೆ ಉದೈ ಸಿಂಗ್ II ಬೊಕ್ಕ ನಿಷ್ಠಾವಂತ ಸೇವಕೆ ಪನ್ನಾ ದೈ ಅಕ್ಲೆನ ಮಾತೃ ಸಂಬಂಧಿಲೆನ ಬುಂಡಿ ಭೂಮಿಗ್ ಪಲಾಯನ ಮಲ್ತಿನ ಬುಕ್ಕೊ, ಅಕ್ಲೆನ ಅಮ್ಮೆ ರಾಣಿ ಕರ್ಣವತಿ 13,000 ರಾಜಪುತ್ ಪೊಣ್ಣುಲೆನ್ ಜೌಹರ್ (ಅಂತ್ಯಕ್ರಿಯೆದ ಮಿತ್ತ್ ಸ್ವಯಂಹತ್ಯೆ) ಮಲ್ಪೆರೆ ನೇತೃತ್ವೊಡು 3,2000 ರಾಜಪುತ್ ಯುದ್ಧೊಗು ಧಾವಿಸಯೆರ್ ಪಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್ ಸಾವು ಮುಟ್ಟ (ಸಾಕ) ಬೊಕ್ಕ ನಡತಿನ ಯುದ್ಧೊಡು ಸೈತ್ ಪೋಯೆರ್.
೧೫೬೭ ದ ಮುತ್ತಿಗೆ
[ಸಂಪೊಲಿಪುಲೆ]ರಾವ್ ಜೈಮಲ್ ಬೊಕ್ಕ ಪಟ್ಟಾ (ರಾಜಸ್ಥಾನ), ಕೆಂಪು ಕೋಟೆಡ್ ದೆಹಲಿ ದ್ವಾರೊದ ಪಿದಯಿ ನಿಲೆಯಾತಿನ ಕಪ್ಪು ಅಮೃತಶಿಲೆದ ಆನೆಲೆನ ಜೋಡಿನ್ ಸವಾರಿ ಮಲ್ತೆರ್. ಮೂಲತಃ ಆಗ್ರಾಡ್ ಕೋಟೆದ ಪಿದಯಿ ನಿಲೆಯಾದಿತ್ತ್ಂಡ್ ಚಿತ್ತೋರ್ಗಢ್ ದ ಅಂತಿಮ ಮುತ್ತಿಗೆ 33 ವರ್ಸೊಡ್ದು ಬೊಕ್ಕ, 1567ಡ್, ಮೊಘಲ್ ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಅಕ್ಬರ್ ಕೋಟೆದ ಮಿತ್ತ್ ದಾಳಿ ಮಲ್ತಿನಗ ಆಂಡ್. ಗುಜರಾತಿ ಬಂದರುಲೆಗ್ ಸುಲಭೊಡು ಪೋದು ವ್ಯಾಪಾರ ಮಾರ್ಗೊನು ಸ್ಥಾಪನೆ ಮಲ್ಪೆರೆ ರಾಣಾ ಉದಯ್ ಸಿಂಗ್ ದ್ವಿತೀಯನ ಆಳ್ವಿಕೆಡ್ ಇತ್ತಿನ ಮೇವಾರ್ ನ್ ವಶೊಕ್ ದೆತೊನೆರೆ ಅಕ್ಬರ್ ಆಸೆ ಮಲ್ತೆರ್.
ಅಪ್ಪೆನೊಟ್ಟುಗು ಜಗಳ ಮಲ್ತಿನ ರಾಣಾನ ಮಗೆ ಶಕ್ತಿ ಸಿಂಗ್, ಅಕ್ಬರ್ ಮಾಲ್ವಾನ್ ಆಕ್ರಮಣ ಮಲ್ಪೆರೆ ತಯಾರಾದ್ ಧೋಲ್ಪುರ್ ಡ್ ಶಿಬಿರ ಪಾಡ್ದ್ ಇತ್ತಿನಗ ಪೋದು ಅಕ್ಬರ್ ನ ಎದುರುಗು ಪೋಯೆರ್. ಈ ಸಭೆಲೆಡ್ ಒಂಜಿ ಸಭೆಟ್, ಆಗಸ್ಟ್ ೧೫೬೭ಡ್, ಶಕ್ತಿ ಸಿಂಗ್ ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಅಕ್ಬರ್ ನ ತಮಾಷೆಡ್ ಮಲ್ತಿನ ಒಂಜಿ ಟಿಪ್ಪಣಿಡ್ದ್ ಚಿತ್ತೋರ್ಗಢ್ ದ ವಿರುದ್ಧ ಯುದ್ಧ ಮಲ್ಪೆರೆ ಉದ್ದೇಶಿಸಯೆರ್ ಪಂಡ್ದ್ ತೀರ್ಮಾನ ಮಲ್ತೆರ್. ಅಕ್ಬರ್ ಶಕ್ತಿ ಸಿಂಗ್ ಗ್ ತಮಾಷೆಡ್ ಪಂಡೆರ್, ಅರೆನ ಅಪ್ಪೆ ಈ ಪ್ರದೇಶೊದ ಬೇತೆ ರಾಜಕುಮಾರೆರ್ ಬೊಕ್ಕ ಮುಖ್ಯಸ್ಥೆರೆನಲೆಕ ಅರೆನ ಎದುರುಗು ಸಮ್ಮತಿ ಕೊರ್ದು ಇಜ್ಜಂದಿನೆಡ್ದಾವರ, ಅರೆನ ಮಿತ್ತ್ ದಾಳಿ ಮಲ್ಪುವೆ ಪಂದ್. ಈ ಬಹಿರಂಗೊಡ್ದ್ ಗಾಬರಿ ಆಯಿನ ಶಕ್ತಿ ಸಿಂಗ್ ಮೌನವಾದ್ ಚಿತ್ತೋರ್ಗಢ್ ಗ್ ಪಿರ ಪೋದು ಅಕ್ಬರ್ ನ ಸನ್ನಿಹಿತ ಆಕ್ರಮಣದ ಬಗ್ಗೆ ತನ್ನ ಅಪ್ಪೆಗ್ ತೆರಿಪಾಯೆರ್. ಶಕ್ತಿ ಸಿಂಗ್ ನ ನಿರ್ಗಮನೊಗು ಅಕ್ಬರ್ ಕೋಪೊಡು ಬತ್ತ್ ದ್ ರಾಣಾಲೆನ ಅಹಂಕಾರೊನು ಕಮ್ಮಿ ಮಲ್ಪೆರೆ ಮೇವಾರ್ ನ್ ಆಕ್ರಮಣ ಮಲ್ಪೆರೆ ನಿರ್ಧರಿಸಯೆರ್.
ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೧೫೬೭ಡ್, ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಚಿತ್ತೋರ್ಗಢ್ ಗ್ ಪೋಯೆರ್, ಬೊಕ್ಕ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೨೦, ೧೫೬೭ಡ್, ಕೋಟೆದ ಪಿದಯಿದ ವಿಶಾಲ ಮೈದಾನೊಡು ಶಿಬಿರ ಮಲ್ತೆರ್. ಈ ನಡುಟು, ರಾಣಾ ಉದೈ ಸಿಂಗ್, ತನ್ನ ಸಲಹೆಗಾರೆರೆನ ಮಂಡಳಿದ ಸಲಹೆಡ್, ತನ್ನ ಕುಟುಂಬೊದೊಟ್ಟುಗು ಚಿತ್ತೂರುಡ್ದ್ ಗೋಗುಂಡದ ಗುಡ್ಡೆಲೆಗ್ ಪೋಯೆರೆ ನಿರ್ಧರಿಸಯೆರ್. ಜೈಮಾಲ್ ಬೊಕ್ಕ ಪಟ್ಟೆನ್ ಅಕ್ಲೆನ ಆಜ್ಞೆಡ್ 8,000 ರಾಜಪುತ್ ಸೈನಿಕೆರ್ನೊಟ್ಟುಗು ಕೋಟೆನ್ ರಕ್ಷಣೆ ಮಲ್ಪೆರೆ ಬುಡ್ದು ಪೋಯೆರ್. ಅಕ್ಬರ್ ಕೋಟೆಗ್ ಮುತ್ತಿಗೆ ಪಾಡ್ಯೆರ್, ಉಂದು 4 ತಿಂಗೊಲು ಮುಟ್ಟ ನಡತ್ಂಡ್.
೧೫೬೮ ಫೆಬ್ರವರಿ ೨೨ ತಾರೀಕ್ ಗ್ ಅಕ್ಬರ್ ಸ್ವತಃ ಗುಂಡು ಪಾಡ್ದ್ ಜೈಮಲ್ ಸೈತ್ ಪೋಯೆರ್. ಜೌಹರ್ ನ್ ಪಟ್ಟಾ, ಐಸ್ಸರ್ ದಾಸ್, ಬೊಕ್ಕ ಸಾಹಿಬ್ ಖಾನ್ ನ ಇಲ್ಲಡ್ ಮಲ್ತೆರ್. ದುಂಬುದ ದಿನ, ಕೋಟೆದ ದ್ವಾರೊಲೆನ್ ತೆರೆಯೆರ್, ಬೊಕ್ಕ ರಾಜಪುತ್ ಸೈನಿಕೆರ್ ಶತ್ರುಲೆನ ಎದುರುಗು ಧಾವಿಸಯೆರ್. ನನೊಂಜಿ ಯುದ್ಧೊಡು, ಚಿತ್ತೋರ್ಗಢ್ ದ ಸೈನ್ಯ 20,000-25,000 ನಾಗರಿಕೆರೆನೊಟ್ಟುಗು ಸೈತ್ಂಡ್, ಬೊಕ್ಕ ಚಿತ್ತೋರ್ಗಡ್ ನ್ ಗೆಂದಿಯೆರ್.
೧೬೧೫ ರ ಮೊಘಲ್-ರಾಜಪುತ್ ಶಾಂತಿ ಒಪ್ಪಂದ
[ಸಂಪೊಲಿಪುಲೆ]೧೬೧೫ಡ್, ಜಹಾಂಗೀರ್ ಬೊಕ್ಕ ಅಮರ್ ಸಿಂಗ್ ನಡುಟು ಒಂಜಿ ಒಪ್ಪಂದೊದ ನಂತರ, ಚಿತ್ತೋರ್ಗಢ್ ನ್ ಜಹಾಂಗೀರ್ ಅಮರ್ ಸಿಂಗ್ ಗ್ ಪಿರ ಕೊರ್ತೆರ್
ಚಿತ್ತೋರ್ಗಢ ಕೋಟೆದ ನಕ್ಷೆ
[ಸಂಪೊಲಿಪುಲೆ]ಸುಮಾರ್ ಮೀನ್ ದ ಆಕಾರೊಡು ಉಪ್ಪುನ ಈ ಕೋಟೆದ ಸುತ್ತಳತೆ 13 ಕಿ.ಮೀ (8.1 ಮೈ) ಗರಿಷ್ಠ ಉದ್ದ 5 ಕಿ.ಮೀ (3.1 ಮೈ) ಉಂಡು, ಬೊಕ್ಕ ಉಂದು 700 ಎಕ್ರೆ ವಿಸ್ತೀರ್ಣೊಡು ಉಂಡು. ಸುಣ್ಣದ ಕಲ್ಲ್ ದ ಸೇತುವೆನ್ ದಾಂಟೊಂದು ಬಯಲು ಪ್ರದೇಶೊಡ್ದ್ 1 ಕಿ.ಮೀ (0.6 ಮೈಲ್) ಡ್ದ್ ಜಾಸ್ತಿ ದೂರೊಡು ಕಷ್ಟದ ಜಿಗ್-ಜಾಗ್ ಆರೋಹಣೊಡು ಕೋಟೆಗ್ ಸಮೀಪಿಸವೊಲಿ. ಈ ಸೇತುವೆ ಗಂಭಿರಿ ನದಿನ್ ವ್ಯಾಪಿಸವುಂಡು ಬೊಕ್ಕ ಉಂದು ಪತ್ತ್ ಕಮಾನುಲೆಡ್ ಬೆಂಬಲೊಡು ಉಂಡು (ಒಂಜಿ ವಕ್ರ ಆಕಾರೊಡು ಉಪ್ಪುನಗ ಬ್ಯಾಲೆನ್ಸ್ ಗ್ ಮುಳ್ಳುದ ಕಮಾನುಲು ಉಪ್ಪುಂಡು). ರಡ್ಡ್ ಎತ್ತರದ ಗೋಪುರೊಲೆನ್ ಬುಡ್ದು, ಅವು ಭವ್ಯವಾದ್ ಕೋಟೆಲೆನ್ ಆಳ್ವಿಕೆ ಮಲ್ಪುಂಡು, ಈ ವಿಸ್ತಾರವಾದ್ ಉಪ್ಪುನ ಕೋಟೆಗ್ ಅರಮನೆಲು ಬೊಕ್ಕ ದೇವಸ್ಥಾನೊಲು (ಅವುಲು ಮಸ್ತ್ ಅವಶೇಷೊಲು) ಉಂಡು.
427 ಹೆಕ್ಟೇರ್ ದ ಬಫರ್ ವಲಯೊಡು 305 ಹೆಕ್ಟೇರ್ ದ ಭಾಗೊದ ಜಾಗೆ, ಚಿತ್ತೋರ್ಗಢ್ ದ ಕೋಟೆದ ಕೋಟೆನ್ ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತುಂಡು, ಉಂದು ಸುಮಾರ್ 2 ಕಿ.ಮೀ ಉದ್ದ ಬೊಕ್ಕ 155 ಮೀ ಅಗಲೊದ ಒಂಜಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಕಲ್ಲುದ ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿಡ್ ಇಪ್ಪುನ ಒಂಜಿ ವಿಶಾಲವಾದ್ ಕೋಟೆ.
ಉಂದು 13 ಕಿ.ಮೀ (8.1 ಮೈಲ್) ಉದ್ದೊದ ಒಂಜಿ ಪರಿಧಿ ಗೋಡೆಡ್ ಸುತ್ತುವರಿದ್ ಉಂಡು, ಅಯಿಡ್ದ್ ಮಿತ್ತ್ 45° ಬೆಟ್ಟದ ಇಳಿಜಾರು ಉಪ್ಪುನೆರ್ದಾತ್ರ ಶತ್ರುಲೆಗ್ ಉಂದು ಬಹುತೇಕ ಪ್ರವೇಶಿಸರೆ ಸಾಧ್ಯ ಇಜ್ಜಿ. ಕೋಟೆದ ಆರೋಹಣ ಶಿಸೋಡಿಯ ಕುಲೊತ ಮೇವಾರ್ ಅರಸು ರಾಣಾ ಕುಂಭ (೧೪೩೩-೧೪೬೮) ನಿರ್ಮಾಣ ಮಲ್ತಿನ ಏಳು ದ್ವಾರೊಲೆಡ್ದ್ ಪೋಪುಂಡು. ಈ ದ್ವಾರೊಲೆನ್, ನೆಲತ ಮಿತ್ತ್ ಡ್ದ್ ಗುಡ್ಡೆದ ಮಿತ್ತ್ ಮುಟ್ಟ, ಪೈದಾಲ್ ಪೊಲ್, ಭೈರೊನ್ ಪೊಲ್, ಹನುಮಾನ್ ಪೊಲ್, ಗಣೇಶ ಪೊಲ್, ಜೋರ್ಲಾ ಪೊಲ್, ಲಕ್ಷ್ಮಣ ಪೊಲ್, ಬೊಕ್ಕ ರಾಮ್ ಪೊಲ್, ಅಂತಿಮ ಬೊಕ್ಕ ಮುಖ್ಯ ದ್ವಾರ ಪಂಡ್ದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್.
ಕೋಟೆ ಸಂಕೀರ್ಣೊಡು 65 ಐತಿಹಾಸಿಕ ನಿರ್ಮಾಣ ರಚನೆಲು ಉಂಡು, ಅವುಲು 4 ಅರಮನೆ ಸಂಕೀರ್ಣೊಲು, 19 ಮುಖ್ಯ ದೇವಸ್ಥಾನೊಲು, 4 ಸ್ಮಾರಕೊಲು, ಬೊಕ್ಕ 20 ಕ್ರಿಯಾತ್ಮಕ ಜಲಮೂಲೊಲು ಉಂಡು. ಅವೆನ್ ರಡ್ಡ್ ಪ್ರಮುಖ ನಿರ್ಮಾಣ ಹಂತೊಲೆಡ್ ವಿಂಗಡಿಸವೊಲಿ. ಒಂಜಿ ಮುಖ್ಯ ದ್ವಾರೊಡು ಸುರುತ ಗುಡ್ಡೆದ ಕೋಟೆನ್ ೫ನೆ ಶತಮಾನೊಡು ಸ್ಥಾಪನೆ ಮಲ್ತೆರ್ ಬೊಕ್ಕ ೧೨ನೆ ಶತಮಾನೊಗು ಮುಟ್ಟ ಸತತವಾದ್ ಕೋಟೆ ಮಲ್ತೆರ್. ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿದ ಪಡ್ಡಾಯಿ ಅಂಚಿಲೆಡ್ ಅಯಿತ ಅವಶೇಷೊಲು ಹೆಚ್ಚಾದ್ ತೋಜುಂಡು. ರಡ್ಡನೆ, ಮಸ್ತ್ ಮಹತ್ವದ ರಕ್ಷಣಾ ರಚನೆನ್ 15ನೆ ಶತಮಾನೊಡು ಸಿಸೋಡಿಯಾ ರಾಜಪುತ್ರೆರೆನ ಆಳ್ವಿಕೆಡ್ ನಿರ್ಮಾಣ ಮಲ್ತೆರ್, ಅಪಗ ರಾಜಮನೆತನೊನು ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸದ್ ಏಳು ದ್ವಾರೊಲೆಡ್ ಕೋಟೆ ಮಲ್ತೆರ್, ಬೊಕ್ಕ ಮಧ್ಯಕಾಲೀನ ಕೋಟೆ ಗೋಡೆನ್ 13ನೆ ಶತಮಾನೊದ ದುಂಬುದ ಗೋಡೆದ ನಿರ್ಮಾಣೊಡು ನಿರ್ಮಾಣ ಮಲ್ತೆರ್.
ಸತ್ಬೀಸ್ ದೇವರಿ ಜೈನ ದೇವಸ್ಥಾನ
ಕೋಟೆದ ಪಶ್ಚಿಮ ಭಾಗೊಡು ಎತ್ತರೊದ ಬೊಕ್ಕ ಸುರಕ್ಷಿತ ಭೂಪ್ರದೇಶೊಡು ಇಪ್ಪುನ ಅರಮನೆ ಸಂಕೀರ್ಣೊದ ಒಟ್ಟುಗು, ಕುಂಭ ಶ್ಯಾಂ ದೇವಸ್ಥಾನ, ಮೀರಾ ಬಾಯಿ ದೇವಸ್ಥಾನ, ಆದಿ ವಾರ ದೇವಸ್ಥಾನ, ಶೃಂಗಾರ್ ಚೌರಿ ದೇವಸ್ಥಾನ, ಮೀರಾನ ದೇವಸ್ಥಾನೊದ ಎದುರುದ ರವಿದಾಸ್ ಛತ್ರಿ (ಪವಿಲಿಯನ್) ಉಂದೆಟ್ ರವಿದಾಸ್ ಗುರುನ ಮುದ್ರೆ ಬೊಕ್ಕ ಕೆತ್ತನೆ ಆಯಿನ ಈ ರಡ್ಡನೆ ಹಂತೊಡು ವಿಜಯ್ ಸ್ತಾಂಭ ಸ್ಮಾರಕೊನು ನಿರ್ಮಾಣ ಮಲ್ತೆರ್. ೧೯ನೆ ಬೊಕ್ಕ ೨೦ನೆ ಶತಮಾನೊಡು ಸಿಸೋಡಿಯನ್ ಆಡಳಿತಗಾರೆರೆನ ನಂತರದ ಸೇರ್ಪಡೆಲೆನ್ ಹೋಲಿಕೆ ಮಲ್ಪುನಗ, ಪ್ರಧಾನವಾದ್ ನಿರ್ಮಾಣದ ಹಂತೊಡು ಸುಲ್ತಾನ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪೊಡ್ದ್ ಎರವಲು ಪಡೆಯಿನ ಕಮಾನುದ ಉಪರಚನೆಲೆನಂಚಿನ ಕನಿಷ್ಠ ಸಾರಸಂಗ್ರಹೊದೊಟ್ಟುಗು ತುಲನಾತ್ಮಕವಾದ್ ಶುದ್ಧ ರಾಜಪುತ್ ಶೈಲಿನ್ ತೋಜಾವುಂಡು. ಸುಣ್ಣದ ಗಾರೆಡ್ ಡ್ರೆಸ್ಡ್ ಸ್ಟೋನ್ ಕಲ್ಲುಡ್ದ್ 4.5 ಕಿ.ಮೀ ಗೋಡೆಲೆನ್ ಸುಣ್ಣದ ಗಾರೆಡ್ 500 ಮೀ ಎತ್ತರೊಗು ಏರುಂಡು. ಏಳು ಮಲ್ಲ ಕಲ್ಲ್ ದ ದ್ವಾರೊಲೆನ ಸಹಾಯೊಡು, ಭಾಗಶಃ ಷಟ್ಕೋನ ಅತ್ತಂದೆ ಅಷ್ಟಕೋನ ಗೋಪುರೊಲೆಡ್ದ್ ಸುತ್ತುವರಿದ್ ಉಪ್ಪುನವು, ಕೋಟೆಗ್ ಪ್ರವೇಶ ಒಂಜಿ ಕಿರಿದಾದ ಮಾರ್ಗೊಗು ಸೀಮಿತವಾದುಂಡು, ಉಂದು ಸತತವಾದ್, ನಿರಂತರವಾದ್ ಕಿರಿದಾಯಿನ ರಕ್ಷಣಾ ಮಾರ್ಗೊಲೆಡ್ದ್ ಕಡಿಮೆ ಬೆಟ್ಟೊಗು ಏರುಂಡು. ಏಳನೇ ಬೊಕ್ಕ ಅಂತಿಮ ದ್ವಾರ ನೇರವಾದ್ ಅರಮನೆದ ಪ್ರದೇಶೊಗು ಪೋಪುಂಡು, ಉಂದು ಬೇತೆ ಬೇತೆ ವಸತಿ ಬೊಕ್ಕ ಅಧಿಕೃತ ರಚನೆಲೆನ್ ಒಟ್ಟು ಸೇರಾವುಂಡು.
ರಾಣಾ ಕುಂಭನ ಅರಮನೆ, ಒಂಜಿ ಮಲ್ಲ ರಾಜಪುತ್ ದೇಶೀಯ ರಚನೆ ಆದುಂಡು ಬೊಕ್ಕ ಇತ್ತೆ ಕನ್ವರ್ ಪಾದೆ ಕಾ ಮಹಲ್ (ವಾರಸ್ಧಿಕಾರಿನ ಅರಮನೆ) ಬೊಕ್ಕ ನನೊಂಜಿ ಕವಿ ಮೀರಾ ಬಾಯಿ (೧೪೯೮-೧೫೪೬) ನ ಅರಮನೆನ್ ಒಟ್ಟು ಸೇರಾದ್ ಉಂಡು. ನಂತರದ ಶತಮಾನೊಲೆಡ್ ಅರಮನೆದ ಪ್ರದೇಶೊನು ಮಸ್ತ್ ವಿಸ್ತಾರ ಮಲ್ತೆರ್, ರತನ್ ಸಿಂಗ್ ಅರಮನೆ (೧೫೨೮-೧೫೩೧) ಅತ್ತಂಡ ಫತೇಹ್ ಪ್ರಕಾಶ್, ಬಾದಲ್ ಮಹಲ್ (೧೮೮೫-೧೯೩೦) ಪನ್ಪಿನ ಪುದರ್ ಡ್ಲಾ ಸೇರ್ಪಾಯೆರ್.ಕೀರ್ತಿ ಸ್ತಂಭ ಜೈನ ದೇವಸ್ಥಾನ ದೇವಸ್ಥಾನೊಲೆನ ಬಹುತೇಕ ರಚನೆಲು ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮೊನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸವುಂಡು, ಮುಖ್ಯವಾದ್ ಕಾಳಿಕಾಮತ ದೇವಸ್ಥಾನ (8ನೇ ಶತಮಾನ), ಕ್ಷೇಮಂಕರಿ ದೇವಸ್ಥಾನ (825-850), ಕುಂಭ ಶ್ಯಾಂ ದೇವಸ್ಥಾನ (1448), ಅತ್ತಂದೆ ಅದ್ಬುತ್ನಾಥ ದೇವಸ್ಥಾನ (15ನೇ-16ನೇ ಶತಮಾನ), ಗುಡ್ಡೆದ ಕೋಟೆಡ್ ಜಾರಿ ದೇವಸ್ಥಾನೊಲುಲಾ ಉಂಡು, ಚೌರಿ (೧೪೪೮), ಬೊಕ್ಕ ಸತ್ ಬಿಸ್ ದೇವಿ (೧೫ನೇ ಶತಮಾನದ ಮಧ್ಯ). ಅಂಚನೆ, ಕೋಟೆದ ಕಂಪೌಂಡ್ ಸುಮಾರ್ 3,000 ನಿವಾಸಿಲೆನ ಸಮಕಾಲೀನ ಪುರಸಭೆ ವಾರ್ಡ್ ಗ್ ನೆಲೆಯಾತ್ಂಡ್, ಉಂದು ಆಸ್ತಿದ ಉತ್ತರ ತುದಿಟ್ ರತನ್ ಸಿಂಗ್ ಟ್ಯಾಂಕ್ ದ ಸಮೀಪೊಡು ಉಂಡು.
ಪ್ರವೇಶ ದ್ವಾರ
[ಸಂಪೊಲಿಪುಲೆ]
ಕೋಟೆಡ್ ಮಹಾರಾಣ ಕುಂಭ ಮಲ್ತಿನ ಒಟ್ಟು ಏಳ್ ದ್ವಾರೊಲು ಉಂಡು. (ಸ್ಥಳೀಯ ಬಾಸೆಡ್ ಗೇಟ್ ನ್ ಪೊಲ್ ಪನ್ಪೆರ್) ಪಡ್ಡಾಯಿಡ್ ಪಂಡ ಪಾದನ ಪೊಲ್, ಭೈರೊಂದು ಪೊಲ್, ಹನುಮಾನ್ ಪೊಲ್, ಗಣೇಶ ಪೊಲ್, ಜೋಡ್ಲ ಪೊಲ್, ಲಕ್ಷ್ಮಣ ಪೊಲ್, ಅಂಚನೆ ರಾಮ್ ಪೊಲ್(ಭಗವಾನ್ ರಾಮನ ದ್ವಾರ) ಪನ್ಪಿನ ಪುದರ್ದ ಮುಖ್ಯ ದ್ವಾರ. ಕೋಟೆಗ್ ಪೋಪಿನ ಮಾತಾ ದ್ವಾರೊಲೆನ್ ಮಿಲಿಟರಿ ರಕ್ಷಣೆಗಾದ್ ಸುರಕ್ಷಿತ ಕೋಟೆಲೆನ್ ದೀದ್ ಮಲ್ಲ ಮಲ್ಲ ಕಲ್ಲ್ ದ ರಚನೆಲೆನ ರೂಪೊಡು ನಿರ್ಮಾಣ ಮಲ್ತೆರ್. ಆನೆಲೆನ್ ಬೊಕ್ಕ ಫಿರಂಗಿ ಗುಂಡುಲೆನ್ ತಡೆಯೆರೆ ಮುಳ್ಳುದ ಕಮಾನೊಲೆನ್ ದೀದ್ ಗೇಟ್ ಲೆನ ಬಾಗಿಲುಲೆನ್ ಬಲಪಡ್ಪೆರ್. ಗೇಟ್ ಲೆನ ಮಿತ್ತ್ ಶತ್ರು ಸೈನ್ಯೊದ ಮಿತ್ತ್ ಗುಂಡು ಹಾರಿಸೆರೆ ಬಿಲ್ಲುಗಾರೆರೆಗ್ ಗುಂಡಿದ ಪ್ಯಾರಾಪೆಟ್ ಲು ಉಂಡು. ಕೋಟೆದ ಒಳಗೆ ಒಂಜಿ ವೃತ್ತಾಕಾರದ ರಸ್ತೆ ಮಾತಾ ದ್ವಾರೊಲೆನ್ ಒಟ್ಟು ಸೇರಾವುಂಡು ಬೊಕ್ಕ ಕೋಟೆಡ್ ಉಪ್ಪುನ ಅಸಂಖ್ಯಾತ ಸ್ಮಾರಕೊಲೆಗ್ (ಪಾಳು ಅರಮನೆಲು ಬೊಕ್ಕ 130 ದೇವಸ್ಥಾನೊಲು) ಪ್ರವೇಶೊನು ಒದಗಾವುಂಡು.
ಸೂರಜ್ ಪೋಲ್ ದ ಬಲತ್ತ ಕಡೆಟ್ ದಾರಿಖಾನ ಅತ್ತ್ಂಡ ಸಭಾ (ಕೌನ್ಸಿಲ್ ಕೋಣೆ) ಉಂಡು, ಅಯಿತ ಪಿರವುಡು ಗಣೇಶ ದೇವಸ್ಥಾನ ಬೊಕ್ಕ ಜೆನಾನ (ಮಹಿಳೆಯೆರೆನ ವಾಸಸ್ಥಾನ) ಉಂಡು. ಸೂರಜ್ ಪೋಲ್ ದ ಎಡಭಾಗೊಡು ಒಂಜಿ ಮಲ್ಲ ನೀರ್ದ ಜಲಾಶಯ ಉಂಡು. ಜೋರ್ಲಾ ಪೊಲ್ (ಜೋಯಿನ್ಡ್ ಗೇಟ್) ಪನ್ಪಿನ ಒಂಜಿ ವಿಚಿತ್ರ ದ್ವಾರಲಾ ಉಂಡು, ಉಂದೆಟ್ ರಡ್ಡ್ ದ್ವಾರೊಲು ಸೇರ್ದ್ ಉಪ್ಪುಂಡು. ಜೋರ್ಲಾ ಪೋಲ್ ದ ಮಿತ್ತ್ ದ ಕಮಾನು ಲಕ್ಷ್ಮಣ ಪೋಲ್ ದ ನೆಲತ ಮಿತ್ತ್ ಸಂಪರ್ಕ ಉಂಡು, ಉಂದು ಭಾರತೊಡು ಬೇತೆ ಒವ್ವೆ ಕಡೆಟ್ಲಾ ಗಮನಿಸಂದಿನ ಒಂಜಿ ಲಕ್ಷಣ.[4] ಲೋಕೋಟಾ ಬಾರಿ ಪಂಡ ಕೋಟೆದ ಉತ್ತರ ತುದಿಟ್ ಉಪ್ಪುನ ದ್ವಾರ, ಆಂಡ ದಕ್ಷಿಣ ತುದಿಟ್ ಅಪರಾಧಿಲೆನ್ ಅಗಾಧೊಗು ಎಸಲ್ಪಾಯೆರೆ ಉಪಯೋಗ ಮಲ್ಪುನ ಒಂಜಿ ಎಲ್ಯ ತೆರೆಯೊನು ತೂವೊಲಿ
ವಿಜಯ ಸ್ತಂಭ
[ಸಂಪೊಲಿಪುಲೆ]
ವಿಜಯ ಸ್ತಂಭ (ವಿಜಯದ ಗೋಪುರ) ಅತ್ತಂದೆ ಜಯ ಸ್ತಂಭ, ಚಿತ್ತೋರ್ಗಢ್ ನ ಸಂಕೇತ ಬೊಕ್ಕ ವಿಜಯದ ವಿಶೇಷವಾದ್ ಧೈರ್ಯದ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿ ಪಂಡ್ದ್ ಲೆಪ್ಪುವೆರ್, ರಾಣಾ ಕುಂಭ 1458 ಬೊಕ್ಕ 1468 ನಡುಟು 1458 ಬೊಕ್ಕ 1468 ನಡುಟು ಮಾಲ್ವಾ ಸುಲ್ತಾನ್ ಮಹಮೂದ್ ಶಾ I ಖಾಲ್ಜಿನ ಮಿತ್ತ್ ಗೆಂದಿನ ನೆನಪುಗಾದ್ ನಿರ್ಮಾಣ ಮಲ್ತೆರ್. ಪತ್ತ್ ವರ್ಷ, ಉಂದು 47 ಚದರ ಅಡಿ (4.4 m2) ದ ಮಿತ್ತ್ 37.2 ಮೀಟರ್ (122 ಅಡಿ) ಎತ್ತರೊಡು 157 ಮೆಟ್ಟಿಲುಲೆನ ಕಿರಿದಾದ ವೃತ್ತಾಕಾರದ ಮೆಟ್ಟಿಲುಡ್ದ್ (ಒಳಾಂಗಣೊನುಲಾ ಕೆತ್ತನೆ ಮಲ್ತ್ ದ್ ಉಂಡು) 8ನೇ ಮಹಡಿ ಮುಟ್ಟ ಪ್ರವೇಶಿಸವೊಲಿ, ಅಲ್ಪಡ್ದ್ ಬಯಲು ಬೊಕ್ಕ ಚಿಸ್ಟ್ಗರ್ ನ ಪೊಸ ಊರುದ ಎಡ್ಡೆ ನೋಟ ಉಂಡು. ಮಿಂಚುಡ್ದ್ ಹಾಳಾದ್ 19ನೆ ಶತಮಾನೊಡು ದುರಸ್ತಿ ಮಲ್ತೆರ್. ಸ್ತಂಭ ಇತ್ತೆ ಸಾಯಂಕಾಲೊಡು ಬೆಳಗುಂಡು ಬೊಕ್ಕ ಮಿತ್ತ್ ಡ್ದ್ ಚಿತ್ತೋರ್ಗಢ್ ದ ಪೊರ್ಲುದ ನೋಟೊನು ಕೊರ್ಪುಂಡು
ಕೀರ್ತಿ ಸ್ತಂಭ
[ಸಂಪೊಲಿಪುಲೆ]
ಕೀರ್ತಿ ಸ್ತಂಭ (ಟವರ್ ಆಫ್ ಫೇಮ್) ಪಂಡ 22 ಮೀಟರ್ ಎತ್ತರೊದ (72 ಅಡಿ) ಗೋಪುರೊನು 30 ಅಡಿ (9.1 ಮೀ) ಎತ್ತರೊದ ಮಿತ್ತ್ 15 ಅಡಿ (4.6 ಮೀ) ಎತ್ತರೊಡು ಕಟ್ಟ್ ದ್ ದೀಪೆರ್; ಉಂದು ಪಿದಯಿ ಜೈನ ಶಿಲ್ಪೊಲೆಡ್ ಅಲಂಕರಿಸವೊಂಡುಂಡು ಬೊಕ್ಕ ಉಂದು ಪಿರಾಕ್ ದ (ಬಹುಶಃ 12ನೆ ಶತಮಾನ) ಬೊಕ್ಕ ವಿಕ್ಟರಿ ಟವರ್ ಡ್ದ್ ಎಲ್ಯ ಉಂಡು. ಬಾಘೇರ್ವಾಲ್ ಜೈನ ವ್ಯಾಪಾರಿ ಜಿಜಾಜಿ ರಾಠೋಡ್ ನಿರ್ಮಾಣ ಮಲ್ತಿನ ಉಂದು ಸುರುತ ಜೈನ ತೀರ್ಥಂಕರ್ (ಗೌರವಾನ್ವಿತ ಜೈನ ಗುರು) ಆದಿನಾಥ್ ಗ್ ಸಮರ್ಪಣೆ ಆತ್ಂಡ್. ಗೋಪುರೊದ ಕೆಳಮಹಡಿಡ್, ಜೈನ ಪಾಂಥಿಯನ್ ದ ವಿವಿಧ ತೀರ್ಥಂಕರ್ ಲೆನ ಚಿತ್ರೊಲೆನ್ ಅವೆನ್ ದೀಯೆರೆ ರಚನೆ ಮಲ್ತಿನ ವಿಶೇಷ ಗೂಡುಲೆಡ್ ತೂವೊಲಿ. ಉಂದು ದಿಗಂಬರ ಸ್ಮಾರಕೊಲು. ೫೪ ಮೆಟ್ಟಿಲು ಉಪ್ಪುನ ಒಂಜಿ ಕಿರಿದಾಯಿನ ಮೆಟ್ಟಿಲು ಆಜಿ ಮಹಡಿಡ್ದ್ ಮಿತ್ತ್ ಗ್ ಪೋಪುಂಡು. ೧೫ನೆ ಶತಮಾನೊಡು ಸೇರ್ಸಾಯಿನ ಮಿತ್ತ್ ದ ಪೆವಿಲಿಯನ್ ಡ್ ೧೨ ಸ್ತಂಭೊಲು ಉಂಡು
ರಾಣಾ ಕುಂಭ ಅರಮನೆ
[ಸಂಪೊಲಿಪುಲೆ]
ರಾಣಾ ಕುಂಭನ ಅರಮನೆ (ಅವಶೇಷೊಡು ಉಂಡು) ವಿಜಯ ಸ್ಥಾನೊದ ಬರಿಟ್ ಪ್ರವೇಶ ದ್ವಾರೊಡು ಉಂಡು. ಅರಮನೆಡ್ ಆನೆ ಬೊಕ್ಕ ಕುದುರೆದ ಕೋಣೆಲು ಬೊಕ್ಕ ಶಿವ ದೇವೆರೆನ ದೇವಸ್ಥಾನ ಉಂಡು. ಉದಯಪುರದ ಸ್ಥಾಪಕ ಮಹಾರಾಣ ಉದಯ್ ಸಿಂಗ್ ಮುಲ್ಪ ಪುಟ್ಟುವೆರ್; ಅರೆನ ಪುಟ್ಟುಗು ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟಿನ ಜನಪ್ರಿಯ ಜಾನಪದ ಕತೆ ಪಂಡ ಅರೆನ ಸೇವಕಿ ಪನ್ನಾ ದೈ ಅರೆನ ಮಗೆನ್ ಅರೆನ ಜಾಗೆಡ್ ಒಂಜಿ ಮೋಸದ ರೂಪೊಡು ಬದಲಾವಣೆ ಮಲ್ತ್ ದ್ ಅರೆನ್ ರಕ್ಷಣೆ ಮಲ್ತೆರ್, ಉಂದೆತ ಫಲವಾದ್ ಅರೆನ ಮಗೆನ್ ಬನ್ಬೀರ್ ಕೊಲೆ ಮಲ್ತೆರ್. ರಾಜಕುಮಾರನ್ ಒಂಜಿ ಫ್ರುಟ್ ಬಾಸ್ಕೆಟ್ ಡ್ ಸ್ಪಿರಿಟ್ ಮಲ್ತೆರ್. ಅರಮನೆನ್ ಪ್ಲಾಸ್ಟರ್ ಮಲ್ತಿನ ಕಲ್ಲ್ ಡ್ ಕಟ್ಟುವೆರ್. ಅರಮನೆದ ಗಮನಾರ್ಹ ಲಕ್ಷಣ ಪಂಡ ಅಯಿತ ಅದ್ಭುತವಾದ್ ಕ್ಯಾನೋಪಿಡ್ ಬಾಲ್ಕನಿಲೆನ ಸರಣಿ. ಅರಮನೆಗ್ ಪ್ರವೇಶ ಸೂರಜ್ ಪೋಲ್ ಮೂಲಕ ಉಂಡು, ಉಂದು ಒಂಜಿ ಅಂಗಳೊಗು ಪೋಪುಂಡು. ಪೆರ್ಮೆದ ಕವಿ-ಸಂತೆ, ರಾಣಿ ಮೀರೆರ್‌ಲಾ ಈ ಅರಮನೆಡ್ ನೆಲೆಯಾದಿತ್ತೆರ್. ರಾಣಿ ಪದ್ಮಿನಿ ಒಂಜಿ ಭೂಗತ ನೆಲಮಾಳಿಗೆಡ್ ಅಂತ್ಯಕ್ರಿಯೆಗ್ ತನ್ನನ್ ತಾನ್ ಕಡಪುಡುನ ಅರಮನೆಲಾ ಉಂದು, ಜೌಹರ್ ಬೊಕ್ಕ ಬೇತೆ ಮಸ್ತ್ ಪೊಣ್ಣುಲೆನೊಟ್ಟುಗು ಒಂಜಿ ಕ್ರಿಯೆ ಆದ್. ಚಿತ್ತೋರ್ಗಢ್ ದ ರಾಜ ಖಜಾನೆ ಆಯಿನ ನೌ ಲಖಾ ಬಂದರ್ (ಅಕ್ಷರಶಃ ಅರ್ಥ: ಒಂಜಿ ಲಕ್ಷ ಖಜಾನೆ) ಕಟ್ಟಡಲಾ ಸುತ್ತಮುತ್ತ ಇತ್ತ್ಂಡ್. ಇತ್ತೆ, ಅರಮನೆದ ಎದುರುಡು ಒಂಜಿ ಮ್ಯೂಸಿಯಂ ಬೊಕ್ಕ ಪುರಾತತ್ತ್ವ ಶಾಸ್ತ್ರದ ಕಚೇರಿ ಉಂಡು. ಸಿಂಗ ಚೌರಿ ದೇವಸ್ಥಾನಲಾ ಕೈತಲ್ ಉಂಡು
ಫತೇಹ್ ಪ್ರಕಾಶ್ ಅರಮನೆ
[ಸಂಪೊಲಿಪುಲೆ]ರಾಣಾ ಫತೇ ಸಿಂಗ್ ನಿರ್ಮಾಣ ಮಲ್ತಿನ ರಾಣಾ ಖುಂಬಾ ಅರಮನೆದ ಸಮೀಪೊಡು ಉಪ್ಪುನ ಈ ಪ್ರದೇಶೊಡು ಆಧುನಿಕ ಇಲ್ಲ್ ಲು ಬೊಕ್ಕ ಒಂಜಿ ಎಲ್ಯ ಮ್ಯೂಸಿಯಂ ಉಂಡು. ಸ್ಥಳೀಯ ಜೋಕುಲೆಗ್ ಒಂಜಿ ಶಾಲೆ (ಸುಮಾರ್ ೫,೦೦೦ ಊರುದಕುಲು ಕೋಟೆದ ಉಲಯಿ ಜೀವನ ಮಲ್ಪುವೆರ್) ಅಂಚನೆ ಉಂಡು.
ಗೌಮುಖ್ ಜಲಾಶಯ
[ಸಂಪೊಲಿಪುಲೆ]ಬಂಡೆಡ್ ಕೆತ್ತೆದ ಗೋವುದ ಬಾಯಿಡ್ದ್ ಒಂಜಿ ಬುಲೆ ಟ್ಯಾಂಕ್ ಗ್ ನೀರ್ ಕೊರ್ಪುಂಡು. ಈ ಕೆರೆ ಕೋಟೆಡ್ ಅಸಂಖ್ಯಾತ ಮುತ್ತಿಗೆದ ಪೊರ್ತುಡು ನೀರ್ ದ ಮುಖ್ಯ ಮೂಲ ಆದಿತ್ತ್ಂಡ್
ಪದ್ಮಿನಿನ ಅರಮನೆ
[ಸಂಪೊಲಿಪುಲೆ]ಪದ್ಮಿನಿನ ಅರಮನೆ ಅತ್ತ್ಂಡ ರಾಣಿ ಪದ್ಮಿನಿನ ಅರಮನೆ ಪಂಡ ಬೊಲ್ದು ಬಣ್ಣದ ಕಟ್ಟಡ ಬೊಕ್ಕ ಮೂಜಿ ಮಹಡಿದ ರಚನೆ (ಮೂಲದ 19ನೇ ಶತಮಾನದ ಪುನರ್ನಿರ್ಮಾಣ). ಉಂದು ಕೋಟೆದ ತೆನ್ಕಾಯಿ ಭಾಗೊಡು ಉಂಡು. ಛತ್ರಿಲು (ಪವಿಲಿಯನ್ ಲು) ಅರಮನೆದ ಛಾವಣಿಲೆನ್ ಕಿರೀಟೊಡು ದೀಪೆರ್, ಬೊಕ್ಕ ಅರಮನೆನ್ ಸುತ್ತುವರಿದ್ ಒಂಜಿ ನೀರ್ ದ ಕಂದಕ ಉಂಡು. ಈ ಶೈಲಿದ ಅರಮನೆ ಜಲ ಮಹಲ್ (ನೀರ್ಡ್ ಸುತ್ತುವರಿದ್ ಉಪ್ಪುನ ಅರಮನೆ) ಪನ್ಪಿನ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಡ್ ರಾಜ್ಯೊಡು ನಿರ್ಮಾಣ ಆಯಿನ ಬೇತೆ ಅರಮನೆಲೆನ ಮುನ್ನಡೆ ಆಂಡ್. ಮಹಾರಾಣ ರತನ್ ಸಿಂಗ್ ನ್ ಕೊಲೆ ಮಲ್ತೆರ್, ಬೊಕ್ಕ ರಾಣಿ ಪದ್ಮಿನಿ ಜೌಹರ್ ನ್ ಮಲ್ತೆರ್. ರಾಣಿ ಪದ್ಮಿನಿನ ಸೌಂದರ್ಯೊನು ಕ್ಲಿಯೋಪಾತ್ರೆನ ಸೌಂದರ್ಯೊಗು ಹೋಲಿಕೆ ಮಲ್ತೆರ್, ಬೊಕ್ಕ ಅರೆನ ಜೀವನ ಚರಿತ್ರೆ ಚಿತ್ತೋರ್ಗಢದ ಇತಿಹಾಸೊಡು ಒಂಜಿ ಶಾಶ್ವತ ದಂತಕಥೆ ಆದುಂಡು. ಈ ಅರಮನೆದ ಉಲ್ಲೇಖ ಮೇವಾರ್ ದ ಕೆಲವು ಐತಿಹಾಸಿಕ ಗ್ರಂಥೊಲೆಡ್ ಉಂಡು. ಅಮರ್ ಕಾವ್ಯಂ ಮಹಮೂದ್ ಖಿಲ್ಜಿ- II, ಮಾಲ್ವಾ ಸುಲ್ತಾನ್, ನ್ ರಾಣಾ ಸಂಗಾ ಮುಲ್ಪ ಉಲ್ಲೇಖ ಮಲ್ತೆರ್. ಮಹಾರಾಣಾ ಉದಯಿ ಸಿಂಗ್ ತನ್ನ ಮಗಲ್ ಜಸ್ಮಾದೆನ್ ಬಿಕಾನೆರ್ದ ರೈ ಸಿಂಗ್ ಗ್ ಮದಿಮೆ ಮಲ್ತೆರ್. ರೈ ಸಿಂಗ್ ಮಲ್ದಿನ ದಾನೊದ ಬಗ್ಗೆ ಒಂಜಿ ಪಾಡ್ದನೊನು ರಚನೆ ಮಲ್ತೆರ್, ಅಯಿಟ್ ಪದ್ಮಿನಿನ ಅರಮನೆತ ಮೆಟ್ಟಿಲುದ ಪ್ರತಿ ಮೆಟ್ಟಿಲ್ ಗ್ ಒಂಜಿ ಆನೆನ್ ದಾನ ಮಲ್ತೆರ್ ಪನ್ಪಿನ ಉಲ್ಲೇಖ ಉಂಡು. ಉಂದೆನ್ ಮಹಾರಾಣ ಸಜ್ಜನ್ ಸಿಂಗ್ ದುರಸ್ತಿ ಮಲ್ತೆರ್.
ಬೇತೆ ದೃಶ್ಯೊಲು
[ಸಂಪೊಲಿಪುಲೆ]
ವಿಜಯ್ ಸ್ಥಳೊಗು ಸಮೀಪೊಡು ಮೀರಾ ದೇವಸ್ಥಾನ ಅತ್ತ್ಂಡ ಮೀರಾಬಾಯಿ ದೇವಸ್ಥಾನ ಉಂಡು. ರಾಣಾ ಖುಂಬೆ ಒಂಜಿ ಅಲಂಕೃತ ಇಂಡೋ-ಆರ್ಯನ್ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಶೈಲಿಡ್ ನಿರ್ಮಾಣ ಮಲ್ತೆರ್. ಉಂದು ಕೃಷ್ಣನ ಉತ್ಸಾಹಿ ಭಕ್ತೆ ಆಯಿನ ಅತೀಂದ್ರಿಯ ಸಂತ-ಕವಿ ಮೀರಾಬಾಯಿನೊಟ್ಟುಗು ಸಂಬಂಧ ಮಲ್ಪುಂಡು ಬೊಕ್ಕ ಅರೆನ ಇಡೀ ಜೀವನೊನು ಆಯನ ಆರಾಧನೆಗ್ ಸಮರ್ಪಿಸಯೆರ್. ಮೀರಾ ಭಜನೆ ಪನ್ಪಿನ ಗೀತ ಭಜನೆಲೆನ್ ಸಂಯೋಜನೆ ಮಲ್ತೆರ್ ಬೊಕ್ಕ ಪಾಡ್ದೆರ್. ಅಲೆನೊಟ್ಟುಗು ಸಂಬಂಧ ಪಟ್ಟಿನ ಜನಪ್ರಿಯ ದಂತಕಥೆ ಪಂಡ ಕೃಷ್ಣನ ಆಶೀರ್ವಾದೊಡು, ಅಲೆನ ದುಷ್ಟ ಅತ್ತೆನ ಕಡಪುಡುನ ವಿಷೊನು ಸೇವನೆ ಮಲ್ತ್ ದ್ ಬದುಕುದು ಉಪ್ಪುವೆರ್. ಅದೇ ಕಂಪೌಂಡ್ ಡ್ ಉಪ್ಪುನ ಮಲ್ಲ ದೇವಸ್ಥಾನ ಕುಂಭ ಶ್ಯಾಂ ದೇವಸ್ಥಾನ (ವರಾಹ ದೇವಸ್ಥಾನ). ದೇವಸ್ಥಾನದ ಶಿಖರ ಪಿರಮಿಡ್ ಆಕಾರೊಡು ಉಂಡು. ಕೃಷ್ಣನ ದುಂಬು ಪ್ರಾರ್ಥನೆ ಮಲ್ಪುನ ಮೀರಾಬಾಯಿ ಚಿತ್ರೊನು ಇತ್ತೆ ದೇವಸ್ಥಾನೊಡು ಸ್ಥಾಪನೆ ಮಲ್ತೆರ್.
ಪದ್ಮಿನಿನ ಅರಮನೆದ ಎದುರುಡು ಕಾಳಿಕಾ ಮಾತಾ ದೇವಸ್ಥಾನ ಉಂಡು. ಮೂಲತಃ, ಸೂರ್ಯ (ಸೂರ್ಯ ದೇವೆರೆಗ್) ಸಮರ್ಪಿಸಾಯಿನ 8ನೇ ಶತಮಾನೊದ ಒಂಜಿ ಸೂರ್ಯ ದೇವಸ್ಥಾನೊನು 14ನೇ ಶತಮಾನೊಡು ನಾಶ ಮಲ್ತೆರ್. ಉಂದೆನ್ ಕಾಳಿ ದೇವಸ್ಥಾನ ಆದ್ ಪುನರ್ನಿರ್ಮಾಣ ಮಲ್ತೆರ್.
ಕೋಟೆದ ಪಡ್ಡಾಯಿ ಭಾಗೊಡು ಉಪ್ಪುನ ಬೇತೆ ಒಂಜಿ ದೇವಸ್ಥಾನ ವನ್ವೀರ್ ಸಿಂಗ್ ಕಟ್ಟಿನ ತುಳಜಾ ಭವಾನಿ ದೇವಿಗ್ ಸಮರ್ಪಿಸಾಯಿನ ಪಿ
ಸಂಸ್ಕೃತಿ
[ಸಂಪೊಲಿಪುಲೆ]ಕೋಟೆ ಬೊಕ್ಕ ಚಿತ್ತೋರ್ಗಢ ನಗರೊಡು "ಜೌಹರ್ ಮೀಲಾ" ಪನ್ಪಿನ ಮಲ್ಲ ರಾಜಪೂತ ಪರ್ಬ ನಡಪುಂಡು. ಉಂದು ವಾರ್ಷಿಕವಾದ್ ಒಂಜಿ ಜೌಹರ್ ನ ವಾರ್ಷಿಕೋತ್ಸವೊಡು ನಡಪುಂಡು, ಆಂಡ ಉಂದೆಕ್ ಒವ್ವೆ ಒಂಜಿ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಪುದರ್ ನ್ ಕೊರ್ಜೆರ್. ಉಂದು ಪದ್ಮಾವತಿನ ಜೌಹರ್ ನ್ ನೆಂಪು ಮಲ್ಪುಂಡು ಪನ್ಪಿನ ಸಾಮಾನ್ಯ ನಂಬಿಕೆ ಉಂಡು, ಉಂದು ಮಸ್ತ್ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಯಿನವು. ಈ ಪರ್ಬೊನು ಮುಖ್ಯವಾದ್ ರಾಜಪುತ್ ಪಿರಾಕ್ದಕ್ಲೆನ ಧೈರ್ಯೊನು ಬೊಕ್ಕ ಚಿತ್ತೋರ್ಗಢ್ ಕೋಟೆಡ್ ನಡತಿನ ಮೂಜಿ ಜೌಹಾರ್ ಲೆನ್ ನೆನಪು ಮಲ್ಪೆರೆ ನಡಪಾವೆರ್. ರಾಜಕುಮಾರ ಕುಟುಂಬೊಲೆನ ವಂಶಸ್ಥೆರೆನ್ ಸೇರಾದ್ ಮಸ್ತ್ ಸಂಖ್ಯೆಡ್ ರಾಜಪೂತೆರ್ ಜೌಹರ್ ನ್ ಆಚರಣೆ ಮಲ್ಪೆರೆ ಮೆರವಣಿಗೆನ್ ನಡಪಾವೆರ್. ದೇಶದ ಇತ್ತೆದ ರಾಜಕೀಯ ಪರಿಸ್ಥಿತಿದ ಬಗ್ಗೆ ಒರಿನ ಅಭಿಪ್ರಾಯೊಲೆನ್ ಪ್ರಸಾರ ಮಲ್ಪುನ ಒಂಜಿ ವೇದಿಕೆಲಾ ಆತ್ಂಡ್.
ಜೂನ್ ೨೦೧೩ಡ್ ಫ್ನೋಮ್ ಪೆನ್ ಡ್ ನಡತಿನ ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆ ಸಮಿತಿದ ೩೭ನೇ ಸಭೆಟ್ ರಾಜಸ್ಥಾನೊದ ಆರು ಕೋಟೆಲು, ಅಂಚನೆ, ಅಂಬರ್ ಕೋಟೆ, ಚಿತ್ತೋರ್ಗಢ್ ಕೋಟೆ, ಗಗ್ರೋನ್ ಕೋಟೆ, ಜೈಸಲ್ಮೇರ್ ಕೋಟೆ, ಕುಂಭಾಲ್ ಗಢ್, ಬೊಕ್ಕ ರಂಥಂಬೋರ್ ಕೋಟೆನ್ ಯುನೆಸ್ಕೋ ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆದ ತಾಣೊಲೆನ ಪಟ್ಟಿಡ್ ಸೇರ್ಪಾಯೆರ್. ರಾಜಪೂತ್ ವಾ ಸ್ತುಶಿಲ್ಪಡ್ ಮಿಲಿಟರಿ ಬೆಟ್ಟ ಉಂಡು.
ರುಡ್ಯಾರ್ಡ್ ಕಿಪ್ಲಿಂಗ್ ನ ದಿ ಜಂಗಲ್ ಬುಕ್ ಡ್ದ್ ಕೋಲ್ಡ್ ಲೇರ್ಸ್ ನ ಹಾಳಾತಿನ ನಗರ, ನಾಯಕ ಮೌಗ್ಲಿನ್ ಬಂಡರ್-ಲಾಗ್ ಡ್ದ್ ಅಪಹರಣ ಮಲ್ತಿನ ಬುಕ್ಕೊ ಲೆತೊಂದು ಪೋಪೆರ್, ಕಿಪ್ಲಿಂಗ್ ಸೊಸೈಟಿ ಚಿತ್ತೋರ್ಗಢ್ ಕೋಟೆನ್ ಆಧಾರವಾದ್ ಇತ್ತ್ಂಡ್ ಪಂದ್ ಗಮನಿಸೊಂಡು, ಉಂದೆನ್ ಕಿಪ್ಲಿಂಗ್ 1887ಡ್ ವೈಯಕ್ತಿಕವಾದ್ ಭೇಟಿ ಕೊರ್ತೆರ್, ಬೊಕ್ಕ ರಾಲಿಂಜ್ ಗ್ ಸಮ್ಮಂದಪಟ್ಟ್ ದ್ ಇತ್ತ್ ಂಡ್ ರಾಜಸ್ಥಾನ, ಕಿಪ್ಲಿಂಗ್ ದುಂಬು ಜಂಗಲ್ ಬುಕ್ಸ್ ನ ಮೂಲ ಸೆಟ್ಟಿಂಗ್ ನ್ ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶೊಡು ಸಿಯೋನಿ ಬೆಟ್ಟೊಲೆಗ್ ಬದಲಾವಣೆ ಮಲ್ತೆರ್
[[ವರ್ಗ:Event:Heritage Across Borders]]