ರಾಯ್‌ಪುರ

ರಾಯ್‌ಪುರ ಭಾರತದ ಛತ್ತೀಸ್‌ಗಢ ರಾಜ್ಯದ ರಾಜಧಾನಿ ನಗರ. ಉಂದು ರಾಯ್‌ಪುರ ಜಿಲ್ಲೆ ಬೊಕ್ಕ ರಾಯ್‌ಪುರ ವಿಭಾಗದ ಆಡಳಿತ ಕೇಂದ್ರಲಾ ಅಂದ್. ಛತ್ತೀಸ್‌ಗಢ ರಾಜ್ಯದ ಅತಿ ಎಚ್ಚ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಉಪ್ಪುನ ನಗರ ಆದುಂಡು. ೨೦೦೦ ನೇ ಇಸವಿಡ್ ಛತ್ತೀಸ್‌ಗಢ ರಾಜ್ಯ ರಚನೆ ಆವರ ದುಂಬು, ಉಂದು ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶದ ಒಂಜಿ ಭಾಗ ಆದಿತ್ತ್ಂಡ್. ಉಂದು ವ್ಯಾಪಾರ ಬೊಕ್ಕ ವಾಣಿಜ್ಯದ ಮಾಮಲ್ಲ ಕೇಂದ್ರ ಆದುಂಡು. ಅತ್ತಂದೆ ಮಧ್ಯ ಭಾರತದ ಒಂಜಿ ಮುಖ್ಯ ವ್ಯಾಪಾರ ಕೇಂದ್ರ ಆತ್ಂಡ್. ೨೦೨೧ನೇ ಇಸವಿದ ಸ್ವಚ್ಛ ಸರ್ವೇಕ್ಷಣೆದ ಪ್ರಕಾರ, ಭಾರತದ ೬ನೇ ಅತಿ ಸ್ವಚ್ಛ ನಗರ ಪನ್ಪಿನ ಸ್ಥಾನನ್ ರಾಯ್‌ಪುರ ಪಡೆದ್ಂಡ್.

ನಮ ದೇಸೊಡು ಉಕ್ಕು ಬೊಕ್ಕ ಕರ್ಬ ಉತ್ಪಾದನೆ ಮಲ್ಪುನ ಮಲ್ಲ ನಗರೊಲೆಡ್ ಒಂಜಿ. ಈ ನಗರಡ್ ಸರಿಸುಮಾರು ೨೦೦ ಸ್ಟೀಲ್ ರೋಲಿಂಗ್ ಮಿಲ್‌ಲು, ೧೯೫ ಸ್ಪಾಂಜ್ ಐರನ್ ಪ್ಲಾಂಟ್‌ಲು, ೬ ಉಕ್ಕುದ ಕಾರ್ಖಾನೆಲು, ೬೦ ಪ್ಲೈವುಡ್ ಕಾರ್ಖಾನೆಲು, ೩೫ ಫೆರೋ-ಅಲಾಯ್ ಪ್ಲಾಂಟ್‌ಲು, ಬೊಕ್ಕ ೫೦೦ ಕೃಷಿ-ಆಧಾರಿತ ಕೈಗಾರಿಕೆಲು ಉಲ್ಲ. ಅತ್ತಂದೆ, ರಾಯ್‌ಪುರಡ್ ೮೦೦-ರ್ದ್ಲಾ ಜಾಸ್ತಿ ಅರಿತ್ತ ಮಿಲ್‌ಲಾ ಉಲ್ಲ.

ಇತಿಹಾಸೊ

ಐತಿಹಾಸಿಕ ಬೊಕ್ಕ ಪುರಾತತ್ವ ದೃಷ್ಟಿರ್ದ್ ರಾಯ್‌ಪುರ ಜಿಲ್ಲೆ ಬಾರಿ ಮುಖ್ಯವಾಯಿನವು. ಈ ಜಿಲ್ಲೆ ಒಂಜಿ ಕಾಲೊಡು ದಕ್ಷಿಣ ಕೋಸಲದ ಭಾಗ ಆದಿತ್ತ್ಂಡ್ ಬೊಕ್ಕ ಮೌರ್ಯ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಅಡಿಟ್ ಇತ್ತ್ಂಡ್ ಪಂಡ್ದ್ ನಂಬುದೆರ್. ರಾಯ್‌ಪುರ ನಗರ ಹೈಹಯ ರಾಜೆರೆನ ರಾಜಧಾನಿ ಆದಿತ್ತ್ಂಡ್. ನಗರದ ದಕ್ಷಿಣ ದಿಕ್ಕ್‌ಡ್ ಕೋಟೆದ ಅವಶೇಷೊಲೆನ್ ತೂವೊಲಿ. ಕ್ರಿ.ಶ. ೨-೩ ನೇ ಶತಮಾನದ ಮುಟ್ಟ ಶಾತವಾಹನ ರಾಜೆರ್ ಈ ಭಾಗನ್ ಆಳ್ವಿಕೆ ಮಲ್ತೆರ್.

ಕ್ರಿ.ಶ. ೪-ನೇ ಶತಮಾನಡ್ ಸಮುದ್ರಗುಪ್ತ ರಾಜೆ ಈ ಪ್ರಾಂತ್ಯನ್ ಗೆಂದಿಯೆ ಬೊಕ್ಕ ಕ್ರಿ.ಶ. ೬ ನೇ ಶತಮಾನದ ಮುಟ್ಟ ಆಳ್ವಿಯೆ. ಆಯಿರ್ದ್ ಬೊಕ್ಕ ಈ ಭಾಗ ಶರಭಪುರಿ ರಾಜೆರೆನ ಆಳ್ವಿಕೆಗ್ ಬತ್ತ್ಂಡ್. ಕ್ರಿ.ಶ. ೫-೬ ನೇ ಶತಮಾನದ ನಡುಟು ಕೆಲವು ಕಾಲ ನಳ ರಾಜೆರ್ ಈ ಪ್ರದೇಶದ ಮಿತ್ತ್ ನಿಯಂತ್ರಣ ದೀದಿತ್ತೆರ್. ಬೊಕ್ಕ ಸೋಮವಂಶಿ ರಾಜೆರ್ ಈ ಪ್ರಾಂತ್ಯನ್ ನಿಯಂತ್ರಣಗ್ ದೆತೊಂದು, ಸಿರಪುರನ್ ಅಕ್ಲೆನ ರಾಜಧಾನಿ ಮಲ್ತೊಂದು ಆಳ್ವಿಕೆ ಮಲ್ತೆರ್. ಮಹಾಶಿವಗುಪ್ತ ಬಾಲಾರ್ಜುನ ಈ ರಾಜವಂಶದ ಅತಿ ಬಲಶಾಲಿ ರಾಜೆ ಆದಿತ್ತೆ. ಆಯನ ಅಪ್ಪೆ, ಸೋಮವಂಶದ ಹರ್ಷಗುಪ್ತನ ರಾಣಿ ವಸಟಾ, ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಯಿನ ಇಟ್ಟಿಗೆದ ಲಕ್ಷ್ಮಣ ದೇವಸ್ಥಾನನ್ ಕಟ್ಟಾಯಲ್. ತುಂಬಾನ್‌ದ ಕಲಚೂರಿ ರಾಜೆರ್ ರತ್ನಪುರನ್ ರಾಜಧಾನಿ ಮಲ್ತೊಂದು ಮಸ್ತ್ ಕಾಲದ ಮುಟ್ಟ ಈ ಭಾಗನ್ ಆಳ್ವಿಕೆ ಮಲ್ತೆರ್. ರತ್ನಪುರ, ರಾಜೀಮ್ ಬೊಕ್ಕ ಖಲ್ಲಾರಿದ ಪರತ್ತ್ ಶಾಸನೊಲು ಕಲಚೂರಿ ರಾಜೆರೆನ ಆಳ್ವಿಕೆದ ಬಗ್ಗೆ ಉಲ್ಲೇಖ ಮಲ್ಪುಂಡು. ಈ ವಂಶದ ರಾಜೆ ರಾಮಚಂದ್ರ ರಾಯ್‌ಪುರ ನಗರನ್ ಸ್ಥಾಪನೆ ಮಲ್ತೆ ಬೊಕ್ಕ ಉಂದೆನ್ ತನ್ನ ರಾಜ್ಯದ ರಾಜಧಾನಿ ಮಲ್ತೆ ಪಂಡ್ದ್ ಇತಿಯಾಸೊಡು ಉಂಡು.

ರಾಯ್‌ಪುರದ ಬಗ್ಗೆ ನನೊಂಜಿ ಕಥೆ ಪಂಡ, ರಾಜೆ ರಾಮಚಂದ್ರನ ಮಗೆ ಬ್ರಹ್ಮದೇವ್ ರಾಯ್ ರಾಯ್‌ಪುರನ್ ಸ್ಥಾಪನೆ ಮಲ್ತೆ ಪನ್ಪುನವು. ಆಯನ ರಾಜಧಾನಿ ಖಲ್ವಾಟಿಕಾ (ಇತ್ತೆದ ಖಲ್ಲಾರಿ) ಆದಿತ್ತ್ಂಡ್. ಪೊಸತಾದ್ ಕಟ್ಟ್‌ನ ನಗರಗ್ ಬ್ರಹ್ಮದೇವ ರಾಯ್ ಪುದರ್‌ದ ಆಧಾರದ ಮಿತ್ತ್ 'ರಾಯ್‌ಪುರ' ಪಂಡ್ದ್ ಪುದರ್ ದೀಯೆರ್. ಆಯನ ಕಾಲಡ್ ಕ್ರಿ.ಶ. ೧೪೦೨-ಡ್ ಹಾಜಿರಾಜ್ ನಾಯಕ್ ಪನ್ಪಿನಾರ್ ಖಾರೂನ್ ಸುದೆತ ದಂಡೆಡ್ ಹಾಟಕೇಶ್ವರ ಮಹಾದೇವ ದೇವಸ್ಥಾನನ್ ಕಟ್ಟಾಯೆರ್. ರಾಜೆ ಅಮರ್‌ಸಿಂಗ್ ದೇವ್ ತೀರಿಬೊಕ್ಕ ಈ ರಾಜವಂಶದ ಆಳ್ವಿಕೆ ಅಂತ್ಯ ಆಂಡ್. ಅಮರ್‌ಸಿಂಗ್ ದೇವ್‌ರೆನ ಮರಣರ್ದ್ ಬೊಕ್ಕ ಈ ಪ್ರಾಂತ್ಯ ಭೋಸ್ಲೆ ರಾಜೆರೆನ ವಶಗ್ ಪೋಂಡು. ೩-ನೇ ರಘುಜಿನ ಮರಣರ್ದ್ ಬೊಕ್ಕ, ಬ್ರಿಟೀಷ್ ಸರಕಾರ ನಾಗ್ಪುರದ ಭೋಸ್ಲೆಲೆರ್ದ್ ಈ ಪ್ರಾಂತ್ಯನ್ ವಶಗ್ ದೆತೊಂಡೆರ್ ಬೊಕ್ಕ ೧೮೫೪-ಡ್ ರಾಯ್‌ಪುರನ್ ಕೇಂದ್ರ ಕಛೇರಿಯಾದ್ ದೀದ್ ಛತ್ತೀಸ್‌ಗಢನ್ ಒಂಜಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಕಮಿಷನರಿ ಪಂಡ್ದ್ ಘೋಷಣೆ ಮಲ್ತೆರ್. ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯರ್ದ್ ಬೊಕ್ಕ ರಾಯ್‌ಪುರ ಜಿಲ್ಲೆನ್ 'ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಪ್ರಾವಿನ್ಸಸ್ ಆಂಡ್ ಬೆರಾರ್ದ ಒಟ್ಟುಗು ಸೇರಿಸಾಯೆರ್.