ತುಳು ಸಂಸ್ಕೃತಿ

ತುಳುನಾಡ್ ಪರಶುರಾಮ ದೇವೆರ್ ಉಂಡುಮಂತಿನ ಮಣ್ಣ್ ಪಂಡ್ದ್ ಪುದರ್ ಪಡೆತ್ಂಡ್. ತುಳು ನಾಡ್ ಪಡ್ಡಾಯಿ ಕಡಲ ಕರೆ, ಮೂಡಾಯಿ ಗಟ್ಟದ ಬರಿ, ತೆಂಕಾಯಿಡ್ ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯೊದ ಕಾಸರಗೋಡು ಚಂದ್ರಗಿರಿ ಸುದೆ ಬುಕ್ಕೊ ಬಡಕಾಯಿಡ್ ಸೋಮೇಶ್ವರ ಕಡಲ ಬರಿ ಮುಟ್ಟಲಾ ಪರ್‌ದುಂಡು. ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆ, ಉಡುಪಿ ಜಿಲ್ಲೆ, ಚಿಕ್ಕಮಗಳೂರು ಜಿಲ್ಲೆ, ಕೊಡಗು ಜಿಲ್ಲೆ ಬುಕ್ಕೊ ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯೊದ ಕಾಸರಗೋಡು ಜಿಲ್ಲೆ ಈ ಜಿಲ್ಲೆದ ಜನಕುಲೆನ ಆಚರಣೆ, ಬೆನ್ನಿ ಬೆನ್ಪುನ ಕಲೆ, ದೈವ-ದೇವೆರ್-ನಾಗನ ಆರಾಧನೆ, ವನಸ್-ತೆನಸ್, ದುತ್ತು-ಐಸಿರೊ, ಬಚ್ಚೆಲ್‌ಗ್ ಗೊಬ್ಬುನ ಗೊಬ್ಬುಲು, ಪರ್ಬ-ಮುಂಜಿಲು, ಕಟ್ಟ್-ಕಟ್ಟಳೆಲು ಉಂದು ಮಾತಾ ಸೇರ್ದ್ ತುಳು ನಾಡ್‌ದ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಆಪುಂಡು.

ಬಾಸೆ-ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಬಾಸೆ ಬ್ಯಾರಿ, ಕೊಂಕಣಿ, ಹವ್ಯಕ, ಚಿತ್ಪಾನ್, ಕರಾಡ; ಜಾನಪದೊ-ನಾಟಿವೈದ್ಯೆರ್, ಹಳ್ಳಿಮರ್ದ್, ಗೊಬ್ಬುಲು, ಪ್ರದರ್ಶನ ಕಲೆ-ಬೂತಾರಾದನೆ, ನಾಗಾರಾದನೆ, ನಲಿಕೆಲು, ತುಳು ತಿಟ್ಟು ಯಕ್ಷಗಾನೊ; ಸಾಹಿತ್ಯೊ, ಸಂಗೀತೊ, ಸಿನಿಮೊ, ರಂಗಬೂಮಿ, ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ, ಕಲೆ ಬುಕ್ಕೊ ವಿನ್ಯಾಸೊ, ಪರಂಪರೆ ಬುಕ್ಕೊ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮೊ, ಒನಸ್ ತೆನಸ್‌ದ ಪಾಕ ಪದ್ದತಿ, ಚಾ-ಕಾಪಿ-ತಿಂಡಿ, ಚೀಸ್ ಬುಕ್ಕೊ ಬೇತೆ ಡೈರಿ ಉತ್ಪನ್ನೊಲು, ಬಾಜೆಲ್‌ದ ಪಾನೀಯೊಲು, ಜಾಗೆದ ಪುದರ್ ಸ್ತಳನಾಮೊ, ಕಾನೂನು, ದರ್ಮೊ, ಕ್ರಿಸ್‌ಮಸ್ ಆಚರಣೆ, ವಿಜ್ಞಾನೊ ಬುಕ್ಕೊ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನೊ, ಕೈಗಾರಿಕೆಲು, ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರ ರಚನೆಲು, ಶಿಕ್ಷಣೊ ಸಂಸ್ತೆಲು, ಮಾದ್ಯಮೊ, ಉದ್ಯಮೊ, ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚಿಹ್ನೆಲು, ಬೆನ್ನಿ ಬೇಸಾಯೊ, ತುಳು ತಿಂಗೊಲುಲು ಇಂಚ ಮಾಂತ ಮರ್ಗಿಲ್‌ದ ಪೊಲಬುನು ಈ ಲೇಕನೊಡು ತೂವೊಲಿ.

ತುಳುವೆರೆನ್ ಒಂಜಿ ಮಲ್ಪುನ ಬಾಸೆದ ಪೊರ್ಲು

ಈ ನಾಡ್ ದ್ ಜನ ಮಾನ್ಯೆರ್ ಕಂಡಡ್ ಬೆನ್ನಿ ಬೆನ್ಪುನಕ್ ಲ್, ಅಂಚಾದ್ ತುಳು ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಕ್ರಿಸಿತ ಸುತ್ತಲ ಬೊಳೆಂಡ್. ಮುಲ್ಪ ಹಿಂದುಲು, ಕ್ರಿಸ್ತನ್ಂದಕುಲು, ಬ್ಯಾರಿ ಬಾಷೆ ಪಾತೆರುನ ಮುಸ್ಲಿಮ್ ನಕುಲು, ಅಂಚನೆ ಬೇತೆ-ಬೇತೆ ಊರುದ್- ದೇಶೊದ್ದ್ ಬತ್ತ್ ನ ಜನ ಮಾನ್ಯೆರ್ ಉಳ್ಳೆರ್. ಬಾಸೆದ ವಿಚಾರ ತೂಂಡ ತುಳು, ಕನ್ನಡ, ಕೊಂಕಣಿ, ಬ್ಯಾರಿ, ಅರೆಬಾಸೆ, ಹವ್ಯಕ ಬಾಸೆ, ಇಂಗ್ಲಿಸ್ ಅಂಚನೆ ಹಿಂದಿ ಡ್ ಪಾತೆರುನಕುಲುಲಾ ತಿಕ್ಕುವೆರ್. ಈತ್ ಅಪ್ಪೆ ಬಾಸೆ ಇತ್ತಂಡಲಾ ತುಳು ಬಾಸೆ ಮಾತೆರ್ಗ್ಲಾ ಬರುಪುಂಡು. ಆ ಬಾಸೆದ್ದಾದ್ ಅಕುಲು ಒಂಜಾಪೆರ್. ಅವು ಅತ್ತೆ ಬಾಸೆದ ಪೊರ್ಲು. ತುಳು ಬಾಸೆಡ್ ಅಪ್ಪೆ ಪಂಡ್ದ್ ಲೆಪ್ಪುನ ಬಾಲೆದ್ದ್ ಪತ್ತ್ ದ್, ನೇಜಿ ನಡ್ನಗ ಸಂದಿ-ಕಬಿತೆ, ಕಂಡ ದಪ್ಪುನಗ ಉರಾಲ್, ಬೂತೊಗು ಪಾರಿ, ಸಂತೆಡ್ ಬೇರಗ್, ಆತೇ ಅತ್ತ್ ಇಂಚಿಪ್ಪ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಡ್, ಅತ್ತಂದೆ ಪರ ದೇಶಡುಲಾ ಗಳಸೊಂದುಲ್ಲೆರ್. ನಮ್ಮ ತೆರಿನ ಹಿರಿಯೆರ್ ಆಯಿನ ಮಂದಾರ ಕೇಶವ ಭಟ್ರ್, ಕಯ್ಯಾರ ಕಿಂಞಣ್ಣ ರೈ , ಪ್ರೊ.ಬಿ.ಎ.ವಿವೇಕ ರೈ ಕುಲು, ಪ್ರೊ. ಕೆ. ಚಿನ್ನಪ್ಪ ಗೌಡ ಇಂಚ ನನಾತ್ ಜನ ಬಾಸೆದ ಮಿತ್ತ್ ಬಾರೀ ಬೇಲೆ ಮಲ್ತ್ದೆರ್.

ತುಳುವೆರೆ ಎಡ್ಡೆಪ್ಪು- ವನಸ್-ತೆನಸ್

ತುಳುವೆರ್ ಮಲ್ಲ ಮನಸ್ ದಕುಲು. ದೊಂಬುಗು ಬಚ್ಚಿದ್ ಬತ್ತ್ನಕುಲೆಗ್ ಬೆಲ್ಲ-ನೀರ್ ಕೊರ್ದು ಬಚ್ಚೆಲ್ ಅರಪಾವೆರ್.ಬಚ್ಚಿರೆ ದ ಅರಿವಾಣೊನ್ ಕೊರ್ದು ಮರಿಯಾದ್ ತೋಜಾವೆರ್. ಚಾ-ಕಾಪಿ- ವನಸ್ ಕೊರ್ದು ಬಡವು ಮಾಜವೆರ್. ಅಳೆ - ಬೆಞಣ ಡು ಬಂಜಿ ತನ್ಮೆನ ಮಲ್ಪೆರ್, ಬುಲೆ-ಸಲೆ, ಕಂಜಿ-ಕೈಕಾಂಜಿ, ಸುಕ-ಕಸ್ಟ, ಬಾಯಿ ನಿಲಿಕೆ ಕುಸಲ್-ಸುಲೇಕ ಪಾತೆರ್ದ್ ಬತ್ತ ಬಿನ್ನಗ್ ಮಾನಾತಿಗೆ ಮನ್ಪೆರ್. ಕಾಲ-ಕಾಲೊಗ್ ತಿಕ್ಕುನ ಕಾಯಿ-ಕಜಿಪು, ಮೀನ್-ಕೋರಿ, ಪುಂಡಿ-ರೊಟ್ಟಿ ಅಡದ್ ಸಮ್ಮನ ಮನ್ಪೆರ್. ಮರಿಯೊಡಲಾಂಡ ಉಪ್ಪಡ್-ಪಚ್ಚಿಲ್, ತೊತೆ -ಕೆಂಬುಡೆ, ಕಣಿಲೆ -ಪೆಲತ್ತರಿ, ನುಂಗೆಲ್ ಮೀನ್ ಅಡುವೆರ್. ತಜಂಕ್-ಚೇವು, ಮೆತ್ತೆದ ಗಂಜಿ, ಎಡ್ಡೆ ಮುಂಚಿದ ಕಸಾಯೊ, ಓಮದ ಪೊಲದ್ಯೊಡ್ ವನಸ್ ಪಾಡ್ದ್ ಮೈ ಬೆಚ್ಚ ಮಲ್ಪೆರ್. ಏತ್ ಬಡತನ ಇತ್ತ್ಂಡಲಾ ಬಾಯಿ ನಿಲ್ಕೆ ಪಾತೆರಿಯೆರೆ ಕುರೆ ಕಟ್ಟಾಯೆರ್. ಉಂದು ತುಳುವೆರೆನ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಾದ್ ಉಂಡು. ಕೈ-ಬೊಲೆಪುನ ಜನಕುಲಾಂಡ, ಪಗ್ಗುಡ್ ಪದಿನೆನ್ಮ ಪೋಪುನಾನಿ ಪಾಡ್ನ ನೇಜಿ ಕಾರ್ತೆಲ್-ಆಟಿಡ್ ನಡಿಯೆರೆ ತಯಾರಾಪುಂಡು. ಜಡಿ ಬರ್ಸ ಗ್ ಪನೊಲಿ, ಕೆಡೆಂಜೊಲು ಪಾಡೊಂದು. ಕಬಿತೆ -ಸಂದಿ ಪನೊಂದು ಆನ್-ಪೊನ್ನು ನೇಜಿ ನಡ್ಪೆರ್, ಆಂಜೊವುಲು ಉರಾಲ್ ಪಾಡೊಓದು ಎರು ದಪ್ಪುನೆನ್ ತೂಪುನನೆ ಪೊರ್ಲು.

ತುಳುವೆರೆ ಗೊಬ್ಬು

ಕುಟ್ಟಿ-ದೊನ್ನೆ, ಗೋಲಿ, ಕಬಡ್ಡೀ, ಲಗೋರಿ ಉಂದು ಮಾತ ಜೋಕುಲೆನ ಗೊಬ್ಬಾಂಡ, ಕೋರಿದ ಕಟ್ಟ, ಕಂಬುಳ, ತಪ್ಪಾಂಗಾಯಿ ಮಾತಾ ಮಲ್ಲೆಕ್ಲೆನ ಗೊಬ್ಬು. ಯಕ್ಷಗಾನೊ ಬಯಲಾಟೊ ಮಾತೆರೆಗ್ಲಾ ಮೋಕೆದ ಕಲೆ.

ತುಳುವೆರೆ ನಂಬಿಕೆಲು

ತುಳುವೆರ್ ದೇವೆರೆ ಗುಂಡ, ದೈವದ ಮಾಡದ ಎದುರು ಮಾತಾ ತರೆ ತಗ್ಗಾವೆರ್. ಪುಲ್ಯಕಾಂಡೆ ಲಕ್ಕನ್ ಯಜಮಾನಿ, ತರೆಕ್ ಮೀದ್, ತುಳಸಿ ಗ್ ಒಂಜಿ ಚೆಂಬು ನೀರ್ ಮೈತ್ ದ್, ಸೂರ್ಯ ದೇವೆರೆಗ್ ಕೈ-ಮುಗಿದ್, ಗುಂಡೊಗು ತುಡರ್ ಪೊತ್ತಾದ್, ಕೈ-ಕಾರ್ ಕುಟುಂಬ ಸಂಸಾರೊಗು, ಎರು-ಕೈಕಂಜಿಲೆಗ್ ಸುಖೊ ಕೊರ್ಲೆ ಪಂಡ್ದ್ ಕೈ ಮುಗಿಪೆ. ಸತ್ಯದ ಮಣ್ಣ್ ಡ್ ಸತ್ಯೊಡೆ ನಡಪಾಲ ಪಂಡ್ ದ್ ಕೇಂಡೊನುವೆ. ಉಂದುವೆ ತುಳುವೆರೆನ ಸಂಸ್ಕೃತಿ.