ತುಡರ ಪರ್ಬೊ

ವಿಕಿಪೀಡಿಯರ್ದ್
(ದೀಪಾವಳಿ ರ್ದ್ ಪಿರ ನಿರ್ದೇಸನೊದ)
Jump to navigation Jump to search
ತುಡರ ಪರ್ಬೊ
ಬಲಿಯೆಂದ್ರ-೧.jpg
ಇಂಚಲಾ ಪನ್‌ಪೆರ್ಪರ್ಬೊ
ಆಚರಿಸವೆರ್ಹಿಂದೂ, Jains, Sikhs, some Buddhists (notably Newar Buddhists)[೧]
ಬಗೆReligious, cultural, seasonal
SignificanceSee below
ಗೌಜಿDiya lighting, puja, home decoration, shopping, fireworks, fasting, gifts, feast and sweets
ತಾರಿಕ್Amavasya of Kartik month
(Date varies per Hindu calendar)
FrequencyAnnual
Related toDiwali (Jainism), Bandi Chhor Divas, Tihar, Swanti, Sohrai, Bandna

ತುಡರ ಪರ್ಬೊ ತುಳುವೆರೆನ ಮಲ್ಲ ಪರ್ಬೋ ಆಚರಣೆ.[೭] ಕನ್ನಡೊಡು ದೀಪಾವಳಿ ಪನ್ಪೆರ್.[೮]

ಮೂಜಿ ದಿನೊತ ಆಚರಣೆಲು[ಸಂಪೊಲಿಪುಲೆ]

ಎಣ್ಣೆಡ್ ಮೀಪುನಾ[ಸಂಪೊಲಿಪುಲೆ]

ನರಕ ಚತುರ್ದಶಿತ ದುಂಬನಾನಿ ಹಳ್ಳಿಳೆಡ್ ಇನಿಕ್ಲ ಒಂಜಿ ಎಡ್ಡೆ ಆಚರಣೆ ಉಂಡು. ಮೀಪಿ ಮಂಡೆನ್ ಸೋಕು ಮಲ್ತ್ ದೆಕ್ಕ್‌ದ್ ಐನ್ ಸೇಡಿಡ್ ಬರೆದ್, ಸಿಂಗಾರ ಮಲ್ತ್ದ್ ಮುತ್ತೈಸಿ ಪೊಂಜೊವುಲು ಶಂಖ ಉರ್ತುದು, ಕಂಠೆ ಬೊಟ್ಟುದು ನೀರ್ ಜಿಂಜಾವೆರ್. ಆ ನೀರ್‍ಗ್ ಐನ್ ಬಚ್ಚಿರೆ, ರಡ್ಡ್ ಬಜ್ಜೈ, ಒಂಜಿ ಕರ್ಬದ ಆಣಿ ಪಾಡುವೆರ್. ಮನದಾನಿ ಕಾಂಡೆ ಸೂರ್ಯೋದಯಡ್ದ್ ದುಂಬು ಲಕ್ಕ್‌ದ್ ಎಣ್ಣೆ ಪೂಜಿದ್ ಮೀಪೆರ್.

ನರಕ ಚತುರ್ದಶಿತ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಕಥೆ[ಸಂಪೊಲಿಪುಲೆ]

ನರಕ ಚತುರ್ದಶೀತ್ತ ಮಿತ್ತ್ ಒಂಜಿ ಪುರಾಣ ಕತೆನೇ ಉಂಡು. ನರಕಾಸುರೆ ಪನ್ಪುನ ಬಾರೀ ಮಲ್ಲ ರಕ್ಕಸೆ ರಾಜೆ ಇತ್ತೆ. ಉಂಬೆ 'ಕಾಮರೂಪಿ' ರಾಜ್‌ಉಡೊ ಆಡಳಿತೆ ಮಲ್ತೊಂದಿತ್ತೆ. ಉಂಬೆ ಭೂದೇವಿನ ಮಗೆಯಾದಿತ್ತ್‌ದ್ ಬಾರೀ ಮಲ್ಲ ತಪಸ್ಸ್ ಮಲ್ತ್‌ದ್ ಬ್ರಹ್ಮ ದೇವೆರೆಡ ವರೊ ಗೆತೊಂದಿತ್ತೆ. ಮಾತಾ ದೇವಾದಿದೇವತೆಲೆನ್ ಸೋಪಾದ್ ಉಂಬೆ ಏಪೊಗುಲಾ ಸೋಫಂದಿನಾಯೆಂದೇ ಒರಿಯೊಂದು ಬತ್ತೆ. ಭೂಲೋಕೊದ ಮಾತಾ ಕಡೆತ್ತ ರಾಜೆರ್‌ನಕ್ಲೆನ್‌ಲಾ ಸೋಪಾದ್ 'ಪದ್‌ನಾಜಿ ಸಾರ' ಪೊಣ್ಣೂಲೆನ್ ಜೈಲ್‌ಗ್ ಪಾಡಿಯೆ. ಆತ್ ಮಲ್ದೆಂಡಲ ಮಲ್ಲ್‌ಎತ್ತಿಜಿ, ಆತ್ ಪೊಣ್ಣುಲೆಡಪ್ಪೊಲ ಮಜಾ ಮಲ್ಪೊಡುಂದುಲಾ ಬಯಕ್ಕೊಂಡೆ. ದೇವತೆಲೆನ ಅಪ್ಪೆಯಾದಿಪ್ಪುನ'ಅದಿತಿದೇವಿ' ನ ಕೆಬಿತ್ತ ಒಂಟಿನೆ ಒಯಿತ್ತ್ ದೆತ್ತಿನಾಯೆ ನರಕಾಸುರೆ. ಈತ್ ಮಾತಾ ಮಲ್ತೊಂದು ಲೋಕಕಂಠಕೆಯಾದ್ ಮೆರೆಯೊಂದಿತ್ತೆ. ಉಧೆಕ್ಕ್ ಒಂಜಿ ಅಂತ್ಯ ಮಲ್ಪೊಡೇಂದ್, ಮಾತಾ ದೇವತೆಲು ಒಂಜಾದ್ ಶ್ರೀ ಕೃಷ್ಣ ದೇವೆರೆನ ಕೈತಡೆ ಪೋದು ಮುರಿಯೊಂಡೆರ್. ದೇವತೆಲೆನ ಬುಲಿಪುಗು ಕರಗ್ಗಿನ ಶ್ರೀ ಕೃಷ್ಣ ದೇವೆರ್‍ ಯುದ್ದೊಗು ಪಿದಾಡ್‌ನಗ ಯಾನ್‌ಲ ಈರೆಡಪ್ಪೊ ಯುದ್ದೋಗು ಬರ್ಪೆಂದ್ ಸತ್ಯಭಾಮೆ ಕೂಡಾ ಪಿದಾಡ್ವೆರ್‍. ಸತ್ಯಭಾಮೆನ ಸಹಾಯೊಡೆ ಕೃಷ್ಣ ದೇವೆರ್‍ ನರಕಾಸುರನ ವಧೆ ಮಲ್‌ಪುವೆರ್. ನರಕಾಸುರೆ ಸೈನಗ ದೇವೆರೆಡ ಕೇಂಡಿನ ವರೊಕ್ಕು ನಿನ್ನ ಸಾವುದ ಸುದ್ದಿ ಕೇಂಡಿನೈಕ್ಕಾತ್ರ ಆನಿದ ದಿನತ್ತಾನಿ ಭೂಲೋಕೊಡು ಮಾತೆರ್ಲ ಎಣ್ಣೆ ಪೂಜಿದ್ ಮೀದ್ ನಿನ್ನ ಸಾವುಗು ಸಮಾಧಾನ ಕೊರಡ್ಂದ್ ವರ ಕೊರ್ಪೆರ್.

ಬಜಿಲ್ ಕುಟ್ಟುನೆ

ಮಹಾಲಕ್ಷ್ಮಿನ ಪೂಜೆ[ಸಂಪೊಲಿಪುಲೆ]

ದೀಪಾವಳಿದ ಅಮವಾಸ್ಯೆದಾನಿ ಅಪ್ಪೆ ಮಹಾಲಕ್ಷ್ಮಿನ ಪೂಜೆ. ಉಂದು ಮಹಾವಿಷ್ಣು ಮಹಾಲಕ್ಷ್ಮಿನ ವರ್ಷೊಡೊರ ಒಟ್ಟುಗು ಸೇರೊನ್ನ ಅಂದ್ ಪನ್ಪೆರ್. ಅಮಾವಾಸ್ಯೆ ದಿನ ಕಪ್ಪು ಕರ್ಗತ್ತಲ ಆದಿಪುಂಡು. ತುಡರ್ ಪೊತ್ತಾದ್ ಕತ್ತಲೆನ್ ಗಿಡಿಯಾವುನ ಮಹಾಲಕ್ಷ್ಮೀ ದೀಪೊದ ರಾಣಿ. ಅಂಛಾದ್ ಇನಿತ್ತ ರಾತ್ರೆಡ್ ಎಡ್ಡೆ ಬ್ರಾಣೆರೆಗ್ ದೀಪ ದಾನ ಮಲ್ತ್ಂಡ ಸಕಲ ಇಷ್ಟ ಸಿದ್ದಿ ಆಪುಂಡುಗೆ. ಅಂಚನೇ ಬಲಿಪಾಡ್ಯಮಿ ಬೊಕ್ಕ ಗೋಪೂಜೆ ಕಾರ್ತಿಕ ಶುದ್ಧ ಪ್ರತಿಪದೆ ಮಹಾವಿಷ್ಣು ವಾಮನಾವತಾರೊಡು ಬಲಿಚಕ್ರವರ್ತಿನ ಅಹಂಕಾರೊನು ಪೊಲ್ತುದು ಆಯನ್ ಪಾತಾಳೊಗು ನೂಕುದಿನ ದಿನ. ಬಲಿಚಕ್ರವರ್ತಿ ಮಹಾಮಲ್ಲ ದಾನಿಯಾದಿತ್ತ್‌ದ್ ಪ್ರಹ್ಲಾದ ರಾಜನ ಪುಲ್ಲಿಯಾದಿತ್ತೆ. ಈ ದೀಪಾವಳಿತ್ತಾನಿ ಬಲಿ ಚಕ್ರವರ್ತಿನ ನೆಂಪುಗಾತ್ರ ಬಲಿಪಾಢ್ಯಮಿ ಆಚರಿಪುನು.

ಗೋಪೂಜೆ[ಸಂಪೊಲಿಪುಲೆ]

ಬಯ್ಯದ ಪೊರ್ತುಡು ಪೆತ್ತಲೆನ್ ಪಿದಾಯಿ ಕನತ್ದ್‍ ಸೋಕು ಮಲ್ತ್ ದೆಕ್ಕ್‍ದ್, ಸಿಂಗರಿಸಾದ್ ಬೊಕ್ಕ ಪೂಜೆ ಮಲ್ತ್ದ್‍ ಕೈಕಂಜಿಲ್ನ ಬಾಯಿಗ್ ಚೀಪೆ ಬಜಿಲ್ ಕೊರ್ಪೆರ್. ಗೋಮಾತೆ ಆದುಪ್ಪುನ ಪೆತ್ತ ಕೈಕಂಜಿಲೆನ ಪೂಜೆ ಮಲ್ಪ[ಉನು ದೀಫಾವಳಿತ್ತ ಒಂಜಿ ವಿಶೇಷ. ಪೆತ್ತದ ಆಶೀರ್ವಾದೊ ಗೆತೊಂಡ ಮಾತಾ ದೇವೆರೆ ದೇವತೆಲೆನ ಆಶೀರ್ವದೊ ತಿಕ್ಕಿಲೆಕ್ಕೊನೆಂದ್ ಪುರಾಣೊಡು ಪಂತ್ಂಡ್. ಪೆತ್ತದ ಮೆಯಿಟ್ಟ್ ಸಾರತ್ತೊಂಜಿ ದೇವೆರ್ ದೇವತೆಲು ಉಂಡುಗೆ. ಪೆತ್ತ ಕಂಜಿ ಕೈಕಂಝೀ ಮಾತಾ ಜಾನುವಾರುಲೆನ್ ಈ ದಿನೊತ್ತಾನಿ ದೆಕ್ಕ್‌ದ್ ಕೆಕ್ಕಿಲ್‌ಗ್ ಗೊಂಡೆಪೂತ್ತ ಮಾಲೆ ಕಟ್ಟ್‌ದ್ ಕಾರ್‍ ದೆಕ್ಕ್‌ದ್ ಪುಡ್ಯಾಡ್ದ್ ಬೊಕ್ಕ ಮುಂಡೊಗು ಕುಂಕುಮೊ ಪಾಡ್ದ್ ತಿನರೆಗ್ ಪೊದ್‌ಒಲು ಬೆಲ್ಲ ಅಂವನೆ ಅಡ್ಯೆ ಕೊರ್ಪುನ ಕ್ರಮೊ ಉಂಡು. ಉಪ್ಪು ಪಾಡಂದಿನ ಬಂದೊನು ಕಲತ್ತ್‌ದ್ ತಿಪ್ಪಿ ಕಂತಾದ್ ಮೆಯಿ ನಿಲೀಕೆ ಉರೂಂಟು ಗುರ್ತೊ ಪಾಡುನಲ ಉಂಡು. ಉಂದು ಮಲ್ತ್ಂಡ ನಮಕ್ ಬಾರೀ ಪುಣ್ಯ ಒದಗುಂಡುಂದೇ ಇನಿಕ್ಕ್‌ಲಾ ಆಚರಿತೊಂದು ಬರೊಂದುಂಡು.

ಬಲೀಂದ್ರ ಪೂಜೆ[ಸಂಪೊಲಿಪುಲೆ]

ಮೂಜಿನೆತಾನಿ ನಡಪುನವು 'ಬಲೀಂದ್ರ ಪೂಜೆಂದ್' ಒಂಜಿ ಎಲ್ಯ ಕೋಲು ಐಟ್ ಮೂಜಿ ಚಿಪಿಲಿದಲೆಕಿತ್ತಿನ ದೀಪೊಲೆನ್ ಮಲ್ತ್‍ದ್, ಐಟ್ ದೀಪ ಪೊತ್ತಾದ್ ಇಲ್ಲದಕುಲು ಮಾತ ಪಾದೆ ಪೂ ದಕ್ಕ್‍ದ್ ಅಡ್ಡ ಬೂರಿ ಬೊಕ್ಕ ಆ ಕೋಲುನು ನಟ್ಟಿದ ಕಂಡೊಡು ಊರುವೆರ್. ಬಲೀಂದ್ರನ್ ಲೆಪ್ಪುನಾ

ಕರ್ಗಲ್ ಕಾಯನಗಾ
ಬೋರ್ಗಲ್ ಪೂ ಪೋನಗಾ
ಜಾಲ್ ಪಾದೆ ಆನಗಾ
ಉರ್ದು ಮದ್ದೊಲಿ ಆನಗಾ
ಗೋಡ್ದೆರ್ಮೆ ಗೊನೆ ಆನಗಾ
ಎರು ದಡ್ದೆ ಆನಗಾ
ತುಂಬೆದಡಿಟ್ ಕೂಟ ಆನಗಾ
ನೆಕ್ಕಿದಡಿಟ್ ಆಟ ಆನಗಾ
ದಂಬೇಲಿಗ್ ಪಾಂಪು ಪಾಡ್ನಗ
ಅಲೆಟ್ ಬೋಲ್ನೆಯಿ ಮುರ್ಕುನಗಾ
ಗುರುಗುಂಜಿದ ಕಲೆ ಮಜಿನಗಾ
ಕಲ್ಲ ಕೋರಿ ಕೆಲೆಪುನಗಾ
ದಂಟೆ ಅಜ್ಜಿ ಮದಿಮಲ್ ಆನಗಾ
ಬಲ್ಲಮಲೆ ಸುಲ್ಲಮಲೆ ಒಂಜನಗಾ
ಮಂಜಲಕ್ಕಿ ಮೈ ಪಾಡುನಗ
ಕೊಟ್ರುಞ ಕೊಡಿಯೇರ್ನಗಾ
ಆಟಿದ ಅಮಾವಾಸೆಗ್ ಸೋಣದ ಸಂಕ್ರಾಂತಿಗ್
ಬೊಂತೆಲ್ದ ಕೊಡಿ ಪರ್ಬೋಗು
ಆ ದಿನತ ಬಲಿ ಈ ದಿನತ ಪೊಲಿ
ಕೊಂಡು ಪೋಲ..... ಬಲಿಯೇಂದ್ರ ......
ಅರಕ್ ದ ಒಟ್ಟೆ ಓಡೋಡು
ಮಯಣದ ಮೊಂಟು ಜಲ್ಲೂಡು
ಪೊಟ್ಟು ಗಟ್ಟಿ ಪೋಡಿ ಬಜಿಲ್ದ್ ಬಲಿ ದೆತೊನರೆ
ಕೊಟ್ಟುಗು ಗೊಂಡೆ ಪೂ ಕಟ್ಟುದ್
ಬಲ ಬಲಿಯೇಂದ್ರ
ಆ ಊರ ಪೊಲಿ ಕನಲ
ಈ ಊರ ಬಲಿ ಕೊನೊಲ ಬಲಿಯೇಂದ್ರ
ಕೂ ..ಬಲಿಯೇಂದ್ರ... ಕೂ... ಬಲಿಯೇಂದ್ರ ...ಕೂ... ಬಲಿಯೇಂದ್ರ

ಸೈತಿನಗಲ ಪರ್ಬ[ಸಂಪೊಲಿಪುಲೆ]

ಬಜಿಲ್ ಪಾಡುನ

ಪರ್ಬದ ದುಂಬುದಾನಿ ಸೈತಿನಗಲ ಪರ್ಬ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಆನಿ ಗಟ್ಟಿ ಪೇರ್ ದೋಸೆ ಮಲ್ತ್ ಮಿಸೆಲ್ ದೀಪೆರ್ ಆನಿಯೇ ರಾತ್ರೆಡ್ ಗುರ್ಕೆಗ್ ನೀರ್ ಜಿಂಜಾದ್ ಅಯಿತ ಬಾಯಿಗ್ ಪೂತಾ ಮಾಲೆ ಮಲ್ತ್ ಕಟ್ಟುವೆರ್. ಅಯಿತ ಮನದಾನಿ ಕಾಂಡೆ ಲಕ್ಕ್‌ದ್ ಎಣ್ಣೆ ಪೊಜಿದ್ ಮೀದ್ ಪೊಸತ್ ಅಂಗಿ ಪಾಡುವೆರ್. ಅವ್ವೆ ದಿನ ಬಯ್ಯಗ್ ಕಂಡೊಗ್ ದೀಪ ದೀವರೆ ಪಿದಡುವೆರ್, ಮಾತಾ ಕಂಡೊಗುಲ ದೀಪ ದೀವೊಂದು ಬಲೀಂದ್ರನ್ ನೆನಪುವೆರ್. ಬುಕ್ಕ ಕೆಲವೆರ್ ತುಳುನಾಡ್‍ಡ್ ಆನಿಯೇ ತುಳಸಿಪೂಜೆಲಾ ಮಲ್ಪುವೆರ್. ಬಲೀಂದ್ರ ಆನಿ ಊರುಗು ಬರ್ಪೆ ಪನ್ಪಿ ನಂಬಿಕೆ ತುಳುವೆರೆಡ ಉಂಡು.

ದೀಪಾವಳಿ ಪರ್ಬೊದ ದುಂಬುದಾನಿ ತುಳುನಾಡ್‌ಡ್ 'ಸೈತಿನಕುಲೆನ ಪರ್ಬೊ' ಆಚರಣೆ ಮಲ್ಪುವೆರ್ (ಅವ್ ಲು/ಬಜಿಲ್ ಪಾಡುನ). ತುಳುವೆರೆನ ನಂಬಿಕೆದ ಪ್ರಕಾರ, ಸೈತಿನಕುಲು ಇಲ್ಲ್‌ದ ಪರಿಸರೊನು ಶಾಶ್ವತವಾದ್ ಬುಡುದು ಪೋತುಪ್ಪುಜೆರ್. ಸೈತಿನಕುಲೆಗ್ ಮಲ್ಪುನ ಉತ್ತರಕ್ರಿಯೆಲು ಮುಗಿಬೊಕ್ಕ ಇಲ್ಲಡ್ 'ಮಡೆಬೊಜ್ಜ' ಮಲ್ತ್‌ದ್, ಬೊಕ್ಕ ಸೈತಿನಕುಲೆಗ್ 'ಮಿಸೆಲ್' ಬಳಸುವೆರ್.

ಹಿನ್ನೆಲೆ[ಸಂಪೊಲಿಪುಲೆ]

ಅಯಿಡ್‌ದ್ ಬೊಕ್ಕ ಸೈತಿನಕುಲೆನ ಆತ್ಮ ಇಲ್ಲದ ಬೇತೆ ಆತ್ಮೊಲೆನ ಒಟ್ಟುಗು ಸೇರೊಂದು ಇಲ್ಲಲ್ ಶಾಶ್ವತವಾದ್ ಇಪ್ಪುವೊ ಪಂಡ್‌ದ್ ತುಳುವೆರ್ ನಂಬುವೆರ್. ಇಲ್ಲಲ್ ಪರ್ಬೊ ನಡಪುನಗ, ವಿಶೇಷ ಅಟಿಲ್ ತಯಾರ್ ಮಲ್ಪುನಗ, ಪೊಸ ನಗನಾಣ್ಯೊ ಖರೀದಿ ಮಲ್ತ್‌ದ್ ಕನಬನ್ನಗ ಪೆರಿಯಾಕ್ಲೆನ ಕುಲೆಕ್ಕುಲೆನ್ ನೆನೆತ್ತ್‌ದ್ ಅಕುಲೆಗ್ 'ಅಡ್ಡದೀಪುನ' ಕ್ರಮೊ ತುಳುವೆರೆಡ ಇನಿಕ್ಕ್‌ಲಾ ಉಂಡು. ಇಂಚ ಇಲ್ಲಗಾತ್ರ ಪುಣೆರಿನ ಪೆರಿಯಾಕ್ಲೆನ್ ಇಲ್ಲದ ಕಾರ್ಯಕಲಾಪೊದ ಒಟ್ಟುಗು ನೆನೆತೊನುನ ಒಂಜಿ ಅಪೂರ್ವ ಸಂಪ್ರದಾಯ ತುಳುವೆರೆನವು.

ಪಿದಾಯಿ ಕೊಂಡಿ[ಸಂಪೊಲಿಪುಲೆ]

http://udupilive.blogspot.in/2013/11/blog-post_5.html?m=1[dead link]

ಉಲ್ಲೇಕೊಲು[ಸಂಪೊಲಿಪುಲೆ]

  1. Townsend, Charles M (2014). TheOxford Handbook of Sikh Studies. Oxford University Press. p. 440. ISBN 978-0-19-969930-8.
  2. LLP, Adarsh Mobile Applications. "2020 Hindu Festivals Calendar, Hindu Tyohar Calendar for New Delhi, NCT, India". Drikpanchang.
  3. LLP, Adarsh Mobile Applications. "2021 Hindu Festivals Calendar, Hindu Tyohar Calendar for New Delhi, NCT, India". Drikpanchang.
  4. "2020 Hanuman Puja date and time during Diwali for New Delhi, NCT, India".
  5. "2020 Abhyang Snan on Narak Chaturdashi during Diwali, Bath Date and Time for New Delhi, NCT, India".
  6. "2020 Gujarati New Year Date for New Delhi, NCT, India".
  7. https://en.wikipedia.org/wiki/Diwali
  8. "MANAS | UCLA Social Sciences Computing". MANAS. Retrieved 4 November 2021.